ඇත්තටම ජීවිතයේ එකතු කරන දැනුම (න්යායාත්මක හා ප්රායෝගික) නිවනට මගක් නෙවෙයි. ඒක පැහැදිලියි. නිවනට යන මග අපි සාමාන්යයෙන් ඉගෙනගන්න දැනුම තුල නැහැ. ඒවා ලෞකික ජීවිතයට පමණක් ප්රයෝජණවත් වන දේවල්.
ඒ වගේම තමයි දහම් දැනුම. ධර්මය ගැන පරතෙරට දැනුම තිබුණත් ඉන් නිවනට ප්රයෝජණවත් වෙන්නෙ නැහැ. ත්රිපිටකය කට පාඩමින් මතකයේ තිබුනත් ඒක හුදු දැනුමක් මතකයක් පමණයි. දැනුමින් අගතැන් වූ අය අතර වාද විවාද වැඩියි. මොකද ඒ අය නිවනට සිත පුහුණු නොකර තම දැනුම විදහා දක්වමින් තර්ක විතර්ක වලට යොමු වී හරි වැරදි ගැන ජීවිතය පුරාවට වාද කරනවා විනා තම සිත නිවනට පුහුණු කරවීමක් ගැන හිතන්නෙ නැහැ. බොහෝ විට ජීවිතයෙන් නික්ම යන තෙක්ම. දැනුම එකතු කරමින් සිටියා කියා පලක් නැහැ. ඉන් වැඩිම වුනොත් ධර්මයේ ඇති ගැඹුර ගැන වැටහීමක් ලැබිය හැකියි. ධර්මය කෙතරම් විශාල දැනුම් සම්භාරයක් ද කියා වැටහීමක් ලැබිය හැකියි. නමුත් අවබෝධයකට යා නොහැකියි.
නිවන් මගට යොමු වීමට නම් පැහැදිලිවම ඒ සඳහා වැඩපිලිවෙලක් කල යුතුයි. ඒ සඳහා සිත පුහුණු කල යුතුමයි. පුහුණුව හරහා නිවැරදි අවබෝධයකට යා යුතුමයි.
කාමය පිරි අද ලෝකයේ වටපිටාව නිවනට ඇති සියළු මග අවහිර කර තියෙන්නෙ. ස්ත්රිය තමයි ප්රධාන මාතෘකාව. කාමයටම ඇලෙන සිත් ඇති මිනිසුන් අතර නිවනට කවර කතා ද? නිවනට වඩා දේ ගැන පණ්ඩිත වදන් කියන අය ඕනෑ තරම් හොයා ගන්න පුළුවන්. එතරම් දැනුමැති අය සිටිනව. කොටින්ම කිව්වොත් ඔය කෙල්ලො කවුරුත් එකයි කිය කිය ගැහැණිය පසුපසම යනව. කාමයට සිත ඇදෙන එක ගැන අවධානයක් නැහැ. පොඩි කාලයේ සිටම ආදරෙන් බැඳිලා වෙන් නොවෙන තරම් ආත්මීය බැඳීමකින් විවාහ වෙලා කාලයක් ගිහිං දික්කසාද වෙනව. ඒ වෙලා වෙන කෙනෙක් එක්ක නැවත ආදරය පටන් අරන් විවාහ වෙනව. නිතර වෙනස් වෙන සුළු කාමයට බැඳි සිත් ඇති මිනිසුන් එක්ක නිවනට කවර කතාද? ඇහුවොත් කියාවි හේතු පිට හේතු ඇති තරම්. නමුත් සැබෑවට නිවනට සිත පුහුණු කරන්නේ කීයෙන් කී දෙනා ද?
මුලදි කාමයටම දිව්වද ටිකින් ටික මේවායේ තියෙන ගැටළුව තේරුම් යන්නට පටන් ගත් කල ලෝකයට විවෘත වෙනවා වෙනුවට ලෝකය ගැන හොයනවා වෙනුවට තම හිත ගැනම හොයන්න ඕනෙ කියන උවමනාව එන තැන සිට නිවනට පාර කපා ගන්නට ටික ටික හරි පුහුණු වෙන්න පටන් ගන්නව. වැඩි දෙයක් ඕනෙ නැහැ. යම් ස්ත්රී රුවක් දැක හිතට රාගයක් ආ විට... ඒ අනුව හිත මෙහෙයවනවා වෙනුවට දැන් මගේ හිත රාගයෙන් පිරිල තියෙන්නේ කියන දේ තේරෙනවා නම්.... ඒදේ දකින්න පුළුවන් නම් එතනත් යම් පුහුණුවක් ඇති වෙනව. සිත තුළ කාම සිතිවිලි දුවන්නේ ඇසිල්ලක වේගයෙන්. එතකොට රාගයක් හටගෙන යමක් සිද්ධ උනා කියල තේරෙන්නෙ වෙන්න ඕනෙ දේවල් ඔක්කොම උනාට පස්සෙ. ඒක තමයි දුර්වලකම. හිත පුහුණු නැතිකම. එවැනි සිත් ඇති මිනිසුන් එක්ක නිවනට කවර කතා ද?
රාගය මෙන්ම කේන්තිය, ආශාව, ඊර්ෂ්යාව, අයිති කර ගැනීමේ උවමනාව, අකමැත්ත, කැමති දේ නොලැබීමේ දුක, නොලැබුණාම දුක, නැතිවුණාම දුක, ආදරය කරන කෙනා දාලා ගියාම තියෙන දුක මේවාට විසඳුම් නැති දුර්වල අයට තියෙන එකම විසඳුම ජීවිතයෙන් නික්ම යාම පමණි. නමුත් ඒක තව ප්රශ්න වැඩි කරගැනීමක් කියන එකවත් තේරෙන්න තරම් අවබෝධයක් ප්රඥාවක් නැහැ. එවන් මිනිසුන් එක්ක නිවනට කවර කතාද?
