ගොඩබිම් ප්රවාහනයේදී ස්ථාවර දෘශ්ය මත දුර ගණනය කිරීම පහසු කාර්යක්. නමුත් මුහුද වෙනස්. ජලය මත ප්රවාහනය සිදුකිරීමේදී දුර ගණනය කිරීම ඉතාමත් අපහසු කාර්යක්. පැරැන්නන් හට ජලය, මුහුද මතින් ප්රවාහනය සිදුකිරීමේදී දුර මැනගැනීමට සහ ගණනය කිරීමට ක්රමයක් අවශ්ය වුනා. මෙම අවශ්යතාවය මත නාවික සහ ගුවන් ප්රවාහනයේදී දුර මැනීම් සදහා යොදාගන්නා නාවික සැතපුම කරලියට පැමිණියා. නාවික සහ ගුවන් ප්රවාහනයේදී දුර ගණනය සදහා යොදාගන්න මිනුම් ඒකකය නාවික සැතපුම ලෙසින් බාවිතයට එක්වන ලදී.
එහෙනම් අද පොඩ්ඩක් කතාකරමු මොනවද මේ නාවික සැතපුම් එසේත් නැත්නම් "Nautical Mile" කියන්නේ මොකක්ද කියලා බොහොම සරලවම (ලිපිය මගින් අද කතාකරන්නේ මුහුදු ගමනාගමනය පිලිබදව පමණක් බව කරුණාවෙන් සලකන්න)
Nautical Mile යනු කුමක්ද?
නාවික සැතපුමක් ගොඩබිමේ සැතපුමකට වඩා තරමක් දිගු වන අතර එය ගොඩබිම් මනින ලද හෝ ව්යවස්ථාපිත සැතපුම් (statute miles) 1.1508 ට සමාන වේ. ඉංග්රීසි මිනුම් ක්රමයට අනුව, නාවික සැතපුම් සැතපුම් 1.1508 ක් හෝ අඩි 6,076 ට සමාන වේ. නාවික සැතපුම පෘථිවි දේශාංශ සහ අක්ෂාංශ ඛණ්ඩාංක මත පදනම් වන අතර, එක් නාවික සැතපුමක් අක්ෂාංශ විනාඩියකට සමාන වේ. පෘථිවි පෘෂ්ඨයට අදාළව නාවික සැතපුම අර්ථ දක්වා ඇති අතර එක් නාවික සැතපුමක් යනු දේශාංශයක් දිගේ මනිනු ලබන දුර වන අතර එය අංශක හැටෙන් එකක අක්ෂාංශ කෝණයකින් ආවරණය වී ඇත. (10/60)
එය ළඟම සම්පූර්ණ අංකයට වටයා මීටර් 1,852 කට සමානවේ. එබැවින් එය ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 1.9 ක් හෝ සැතපුම් 1.15 ක ගොඩබිම් දුරකින් සමන්විතයි. Nautical Mile කෙටියෙන් හඳුන්වන්නේ ‘NM’ ලෙසයි.
සමුද්ර සංචලනය සහ ගමනාගමනය සදහා වෙනස් මිනුම් පද්ධතියක් භාවිතා කරන්නේ ඇයි?
අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ ඛණ්ඩාංක භාවිතා කිරීම දිගු දුර ගමන් සඳහා වඩාත් ප්රායෝගික වන අතර එහිදී පෘථිවියේ වක්රය නිවැරදි මිනුම් සඳහා සාධකයක් බවට පත්වේ. නාවික ප්රස්ථාර අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ භාවිතා කරයි, එබැවින් නාවිකයින් සඳහා නාවික සැතපුම් සමඟ දුර මැනීම වඩාත් පහසු වේ. ගුවන් සහ අභ්යවකාශ ගමනේදී දුර මැනීම සඳහා නාවික සැතපුම් සහ නාවික සැතපුම් සඳහා අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ ද භාවිතා කරයි.
අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ භාවිතා කරමින් ස්ථාන ගණනය කිරීම සමුද්රීය සහ ගුවන් සංචලනයේදී බොහෝ විට අවශ්ය වන බැවින්, නාවික සැතපුම් භාවිතය පරිවර්තනය සඳහා පහසු පදනමක් සපයයි. නිදසුනක් ලෙස, සමකය දිගේ යාත්රා කරන නැවක් සඳහා, යාත්රා කරන සෑම නාවික සැතපුම් 60ක්ම දේශාංශ 10ක වෙනසක් සමාන වේ.
Knot එකක් යනු කුමක්ද?
නාවික සැතපුමක් අතර යාත්රාව හුවමාරු වන වේගය මැනීමට භාවිතා කරන මිනුම් ඒකකය Knots ලෙස හැදින්වේ. නාවික ගැටයක් එසෙත් නැතහොත් Knots යනු පැයට නාවික සැතපුම් එකකට (1 knot = පැයට සැතපුම් 1.15) හෝ ආසන්න වශයෙන් 1.15078 mph ට සමාන වේග ඒකකයකි. ගොඩබිමේ වේගය සහ දුර මැනීම හා සමානව, නාවික සැතපුම (nautical mile) සහ ගැටය (knots) මුහුදේ යාත්රාවක චලනය ගණනය කරනු ලබයි. නිදසුනක් වශයෙන්, knots 15ක වේගයෙන් ගමන් කරන බෝට්ටුවක් හෝ නැවක් පැයට නාවික සැතපුම් 15ක දුරක් චලනය වේ.
යාත්රාව යම් වරායක සිට යාත්රා කළ පසු අනෙක් අන්තය හෝ මීලග ගමනාන්තය වෙත ලගා වීමට ගතවන දුර, වේගය සහ කාලය අතර සම්බන්ධතාවය නාවිකයින්ට මෙම මිනුම් ක්රම මගින් පහසුකම් සපයනු ලබයි.
කියවීමේ සහ තේරුම්ගැනීමේ පහසුව සදහා මම පහත පරිදි කරුණු සාරාංශ කරන්නම්
ප්රශ්නයක් - බහලුම් ප්රවාහන යාත්රාවක් කොපමණ knots වේගයකින් දාවනය වෙනවද?
වේගය සාපේක්ෂයි. යාත්රාවේ දිග, පටවන ලද බහලුම් ප්රාමාණය මත වේගය මත පදනම් වේ. නමුත් වරායන් දෙකක් අතර මුලික අවස්ථාවෙදී ගිවිසගත් කාලරාමුව තුල බහලුම් හුවමාරු කිරීමට එකගතාවය පලකල නිසා ප්රමාදවීම් සිදුකල නොහැක. එහිදී ප්රදාන නැව් වේග පන්ති ලෙස,
Normal (සාමාන්ය) : 20-25 knots; 37.0 – 46.3 km/hr (බහාලුම් නෞකාවක් ගමන් කිරීමට සැලසුම් කර ඇති ප්රශස්ත වේගය)
Slow steaming (මන්දගාමී වාෂ්ප කිරීම) : 18-20 knots; 33.3 - 37.0 km/hr
Extra slow steaming (අමතර මන්දගාමී වාෂ්ප) : 15-18 knots; 27.8 – 33.3 km/hr
Minimal cost (අවම පිරිවැය) : 12-15 knots; 22.2 – 27.8 km/hr
කෙටි සටහන : Walter White
චායාරුප සහ තොරතුරු : අන්තරජාලය තුලින් උපුටාගන්නා ලදී
එහෙනම් අද පොඩ්ඩක් කතාකරමු මොනවද මේ නාවික සැතපුම් එසේත් නැත්නම් "Nautical Mile" කියන්නේ මොකක්ද කියලා බොහොම සරලවම (ලිපිය මගින් අද කතාකරන්නේ මුහුදු ගමනාගමනය පිලිබදව පමණක් බව කරුණාවෙන් සලකන්න)
Nautical Mile යනු කුමක්ද?
නාවික සැතපුමක් ගොඩබිමේ සැතපුමකට වඩා තරමක් දිගු වන අතර එය ගොඩබිම් මනින ලද හෝ ව්යවස්ථාපිත සැතපුම් (statute miles) 1.1508 ට සමාන වේ. ඉංග්රීසි මිනුම් ක්රමයට අනුව, නාවික සැතපුම් සැතපුම් 1.1508 ක් හෝ අඩි 6,076 ට සමාන වේ. නාවික සැතපුම පෘථිවි දේශාංශ සහ අක්ෂාංශ ඛණ්ඩාංක මත පදනම් වන අතර, එක් නාවික සැතපුමක් අක්ෂාංශ විනාඩියකට සමාන වේ. පෘථිවි පෘෂ්ඨයට අදාළව නාවික සැතපුම අර්ථ දක්වා ඇති අතර එක් නාවික සැතපුමක් යනු දේශාංශයක් දිගේ මනිනු ලබන දුර වන අතර එය අංශක හැටෙන් එකක අක්ෂාංශ කෝණයකින් ආවරණය වී ඇත. (10/60)
එය ළඟම සම්පූර්ණ අංකයට වටයා මීටර් 1,852 කට සමානවේ. එබැවින් එය ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 1.9 ක් හෝ සැතපුම් 1.15 ක ගොඩබිම් දුරකින් සමන්විතයි. Nautical Mile කෙටියෙන් හඳුන්වන්නේ ‘NM’ ලෙසයි.
සමුද්ර සංචලනය සහ ගමනාගමනය සදහා වෙනස් මිනුම් පද්ධතියක් භාවිතා කරන්නේ ඇයි?
අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ ඛණ්ඩාංක භාවිතා කිරීම දිගු දුර ගමන් සඳහා වඩාත් ප්රායෝගික වන අතර එහිදී පෘථිවියේ වක්රය නිවැරදි මිනුම් සඳහා සාධකයක් බවට පත්වේ. නාවික ප්රස්ථාර අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ භාවිතා කරයි, එබැවින් නාවිකයින් සඳහා නාවික සැතපුම් සමඟ දුර මැනීම වඩාත් පහසු වේ. ගුවන් සහ අභ්යවකාශ ගමනේදී දුර මැනීම සඳහා නාවික සැතපුම් සහ නාවික සැතපුම් සඳහා අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ ද භාවිතා කරයි.
අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ භාවිතා කරමින් ස්ථාන ගණනය කිරීම සමුද්රීය සහ ගුවන් සංචලනයේදී බොහෝ විට අවශ්ය වන බැවින්, නාවික සැතපුම් භාවිතය පරිවර්තනය සඳහා පහසු පදනමක් සපයයි. නිදසුනක් ලෙස, සමකය දිගේ යාත්රා කරන නැවක් සඳහා, යාත්රා කරන සෑම නාවික සැතපුම් 60ක්ම දේශාංශ 10ක වෙනසක් සමාන වේ.
Knot එකක් යනු කුමක්ද?
නාවික සැතපුමක් අතර යාත්රාව හුවමාරු වන වේගය මැනීමට භාවිතා කරන මිනුම් ඒකකය Knots ලෙස හැදින්වේ. නාවික ගැටයක් එසෙත් නැතහොත් Knots යනු පැයට නාවික සැතපුම් එකකට (1 knot = පැයට සැතපුම් 1.15) හෝ ආසන්න වශයෙන් 1.15078 mph ට සමාන වේග ඒකකයකි. ගොඩබිමේ වේගය සහ දුර මැනීම හා සමානව, නාවික සැතපුම (nautical mile) සහ ගැටය (knots) මුහුදේ යාත්රාවක චලනය ගණනය කරනු ලබයි. නිදසුනක් වශයෙන්, knots 15ක වේගයෙන් ගමන් කරන බෝට්ටුවක් හෝ නැවක් පැයට නාවික සැතපුම් 15ක දුරක් චලනය වේ.
යාත්රාව යම් වරායක සිට යාත්රා කළ පසු අනෙක් අන්තය හෝ මීලග ගමනාන්තය වෙත ලගා වීමට ගතවන දුර, වේගය සහ කාලය අතර සම්බන්ධතාවය නාවිකයින්ට මෙම මිනුම් ක්රම මගින් පහසුකම් සපයනු ලබයි.
කියවීමේ සහ තේරුම්ගැනීමේ පහසුව සදහා මම පහත පරිදි කරුණු සාරාංශ කරන්නම්
- එක් ගැටයක් (One knot) පැයට නාවික සැතපුම් (one nautical mile) එකකට, පැයට ව්යවස්ථාපිත සැතපුම් (statute miles) 1.15කට හෝ පැයට කිලෝමීටර 1.852කට සමාන වේ.
- එක් නාවික සැතපුමක් (One nautical mile) ව්යවස්ථාපිත සැතපුම් (statute miles) 1.15078 ට සමාන වේ.
- ගැට තුනක් (Three knots) යනු පැයට ව්යවස්ථාපිත සැතපුම් (statute miles) 3.445 ක් හෝ පැයට කිලෝමීටර 5.55 ක් වන අතර එය සාමාන්ය ඇවිදීමේ වේගයට සමාන වේ.
- ගැට 10 ක් (10 knots) යනු පැයට ව්යවස්ථාපිත සැතපුම් (statute miles) 11.515 ක් හෝ පැයට කිලෝමීටර 18.55 කි, සාමාන්ය පාපැදියක් දාවනය කරන වේගයට දළ වශයෙන් සමාන වේ.
- මෝටර් රථයක් පැයට සැතපුම් 30 ක වේගයෙන් ධාවනය කරයිනම් එය ගැට (knots) 26 කින් ගමන් කිරීමක් ලෙස සැලකේ.
ප්රශ්නයක් - බහලුම් ප්රවාහන යාත්රාවක් කොපමණ knots වේගයකින් දාවනය වෙනවද?
වේගය සාපේක්ෂයි. යාත්රාවේ දිග, පටවන ලද බහලුම් ප්රාමාණය මත වේගය මත පදනම් වේ. නමුත් වරායන් දෙකක් අතර මුලික අවස්ථාවෙදී ගිවිසගත් කාලරාමුව තුල බහලුම් හුවමාරු කිරීමට එකගතාවය පලකල නිසා ප්රමාදවීම් සිදුකල නොහැක. එහිදී ප්රදාන නැව් වේග පන්ති ලෙස,
Normal (සාමාන්ය) : 20-25 knots; 37.0 – 46.3 km/hr (බහාලුම් නෞකාවක් ගමන් කිරීමට සැලසුම් කර ඇති ප්රශස්ත වේගය)
Slow steaming (මන්දගාමී වාෂ්ප කිරීම) : 18-20 knots; 33.3 - 37.0 km/hr
Extra slow steaming (අමතර මන්දගාමී වාෂ්ප) : 15-18 knots; 27.8 – 33.3 km/hr
Minimal cost (අවම පිරිවැය) : 12-15 knots; 22.2 – 27.8 km/hr
කෙටි සටහන : Walter White
චායාරුප සහ තොරතුරු : අන්තරජාලය තුලින් උපුටාගන්නා ලදී
TFS සහෝ. 
