ගොඩක් දෙනෙක් පුරස්ථිග්රන්ථිය ඉදිමීම ගැන ලියන්න කියලා ඉල්ලලා තිබුනා. ඒ නිසා අද ඒ ගැන ලියන්න හිතුවා.
සමහර විට ඔයාගේ තාත්තා, සැමියා මේ රෝග ලක්ෂණ එක්ක පීඩා විදිනවා වෙන්න පුලුවන්. සමහර විට ලජ්ජාව නිසා කියන්නේ නැතුව ඇති.
පුරස්ථි ග්රන්ථිය කියන්නේ පිරිමි අයගේ මුත්රාශයට යටින්, ගුද මාර්ගය ඉස්සරහින් තියෙන කුඩා ග්රන්ථියක්. මේ ග්රන්ථියෙන් තමයි ශුක්ර තරලය හදන්නේ. ඒ නිසා, පිරිමින්ගේ ප්රජනන පද්ධතියේදී පුරස්ථි ග්රන්ථිය ගොඩක් වැදගත්.
අපි වයසට යනකොට පුරස්ථි ග්රන්ථිය එහි සාමාන්ය ප්රමාණයට වඩා විශාල වෙන්න පුලුවන් (BPH - Benign Prostatic Hyperplasia). ග්රන්ථිය විශාල වෙනකොට මුත්රාශය හා මුත්ර මාර්ගය තද වෙනවා. ඒ නිසා මුත්රා ගමනේ ගැටලු ඇතිවෙනවා.
️BPH ඇතිවෙන්න හේතු
වයස අවුරුදු 50ට වඩා වැඩි උනාම BPH ඇතිවීමේ අවදානම වැඩියි. (60-70 ට වඩා ගියාම ගොඩක් පිරිමින්ට මේ තත්ත්වය තියෙනවා.)
ටෙස්ටොස්ටිරෝන් හා එහි උප ආකාරයක් වන DHT (Dihydrotestosterone) නිසා ග්රන්ථි සෛල වර්ධනය වෙනවා.
පවුලේ තව කෙනෙකුට BPH තිබුණොත් ඔබටත් ඒක ඇතිවෙන්න පුළුවන්.
️BPH තියෙන අයට බහුලව දකින්න ලැබෙන රෝග ලක්ෂණ:
මුත්ර පිටවෙන්න ගොඩක් වෙලා ගන්නවා, හෝ බලෙන් තල්ලු කරන්න වෙනවා.
මුත්ර ගලා යන්නේ හිමින්.
මුත්ර කිරීම අවසන් වුණත් තවමත් බිංදු බිංදුවට එනවා.
නිතර නිතර මුත්ර යෑම (රෑටත් කිහිප වතාවක් ඇහැරෙන්න වෙනවා.)
මුත්ර කළාට පස්සෙත් තවමත් මුත්ර තියෙනවා වගේ හැඟීමක්.
හදිසියේම මුත්ර යන්න ඕන වෙනවා, ඉවසන්න බැරි තරමට.
රෝග ලක්ෂණ තියෙනව නම් BPH කියලා තහවුරු කරන්න පහල තියෙන පරීක්ෂණ කරනවා.
ඩිජිටල් රෙක්ටල් පරීක්ෂාව (Digital Rectal Examination - DRE)
ගුද මාර්ගයෙන් ඇඟිල්ලක් දාලා පුරස්ථි ග්රන්ථියේ ප්රමාණය, හැඩය, එහි ඝනකම බලනවා.
PSA (Prostate-Specific Antigen) රුධිර පරීක්ෂාව
PSA කියන්නේ පුරස්ථි ග්රන්ථියෙන් නිපදවෙන ප්රෝටීනයක්. BPH, පිළිකා, හෝ ග්රන්ථියේ ආසාදන එක්ක PSA මට්ටම ඉහළ යන්න පුළුවන්.
මුත්ර ප්රවාහ පරීක්ෂාව (Uroflowmetry)
මේකෙන් මුත්ර ධාරාවේ වේගය හා ප්රමාණය මනිනවා.
Post-Void Residual Volume Test
මුත්ර කරාට පස්සේ මුත්රාශයේ ඉතිරිවෙලා තියෙන මුත්ර ප්රමාණය මනිනවා. මේකට Ultrasound එකක් භාවිතා කරනවා.
අල්ට්රාසවුන්ඩ් (Ultrasound)
මේකෙන් ග්රන්ථියේ ප්රමාණය හා එහි ව්යුහය හඳුනාගන්න පුළුවන්.
මුත්රාශය පරීක්ෂාව (Cystoscopy)
කුඩා කැමරාවක් මුත්ර මාර්ගයෙන් ඇතුළු කරලා මුත්රාශය හා මුත්ර මාර්ගයේ ඇතුළත බලනවා. මේකෙන් BPH නිසා මුත්ර මාර්ගයේ තද ගතියක් තියෙනවාද කියලා බලන්න පුළුවන්.
BPH තත්ත්වය බරපතල නැත්නම්, ප්රතිකාර අවශ්ය නැති වෙන්නෙ නෑ. ඒත් රෝග ලක්ෂණ අනුව පහල තියෙන ප්රතිකාර ක්රම තියෙනවා.
බෙහෙත් වලින් මුත්ර මාර්ගයේ මාංශ පේශි ලිහිල් කරලා මුත්ර කරන එක ලේසි කරනවා.
රෝග ලක්ෂණ බරපතල නම්, TURP (Transurethral Resection of the Prostate) වගේ ශල්යකර්ම කරන්න පුළුවන්.
️BPH වල රෝග ලක්ෂණ තවත් රෝග ගණනාවකටත් පොදුයි. ඒ නිසා, රෝග ලක්ෂණ තිබුණොත් වෛද්යවරයෙකු හමුවෙන්න ඕනේ. BPH වලට සමාන රෝග ලක්ෂණ තියෙන්න පුළුවන් රෝග:
- පුරස්ථි ග්රන්ථි පිළිකාව (Prostate Cancer)
- මුත්රාශයේ ගල් (Bladder Stones)
- මුත්ර මාර්ග ආසාදන (Urinary Tract Infections - UTI)
- මුත්රාශයේ පිළිකාව (Bladder Cancer)
- Neurogenic Bladder)
BPH කියන්නේ පිළිකාවක් නෙවෙයි. BPH එකෙන් පිළිකාවක් ඇතිවෙනවා කියලා සාක්ෂි නැහැ. ඒත්, BPH වලයි පුරස්ථි ග්රන්ථියේ පිළිකාවෙයි එකම රෝග ලක්ෂණ තියෙන නිසා රෝග ලක්ෂණ තියෙනව රජයේ රෝහලට හරි GU Surgeon කෙනෙක් හරි හමුවෙන්න.
සමාජය දැනුවත් කිරීම යුතුකමක් කියලා මම හිතන නිසා කාර්ය බහුල උනත් මේ වගේ දෙයක් ලියන්න වෙලාව වෙන් කරගන්නවා.
වෛද්ය ගයාන් සෙනෙවිරත්න
සමහර විට ඔයාගේ තාත්තා, සැමියා මේ රෝග ලක්ෂණ එක්ක පීඩා විදිනවා වෙන්න පුලුවන්. සමහර විට ලජ්ජාව නිසා කියන්නේ නැතුව ඇති.
පුරස්ථි ග්රන්ථිය කියන්නේ පිරිමි අයගේ මුත්රාශයට යටින්, ගුද මාර්ගය ඉස්සරහින් තියෙන කුඩා ග්රන්ථියක්. මේ ග්රන්ථියෙන් තමයි ශුක්ර තරලය හදන්නේ. ඒ නිසා, පිරිමින්ගේ ප්රජනන පද්ධතියේදී පුරස්ථි ග්රන්ථිය ගොඩක් වැදගත්.
අපි වයසට යනකොට පුරස්ථි ග්රන්ථිය එහි සාමාන්ය ප්රමාණයට වඩා විශාල වෙන්න පුලුවන් (BPH - Benign Prostatic Hyperplasia). ග්රන්ථිය විශාල වෙනකොට මුත්රාශය හා මුත්ර මාර්ගය තද වෙනවා. ඒ නිසා මුත්රා ගමනේ ගැටලු ඇතිවෙනවා.
️BPH ඇතිවෙන්න හේතුවයස අවුරුදු 50ට වඩා වැඩි උනාම BPH ඇතිවීමේ අවදානම වැඩියි. (60-70 ට වඩා ගියාම ගොඩක් පිරිමින්ට මේ තත්ත්වය තියෙනවා.)ටෙස්ටොස්ටිරෝන් හා එහි උප ආකාරයක් වන DHT (Dihydrotestosterone) නිසා ග්රන්ථි සෛල වර්ධනය වෙනවා.පවුලේ තව කෙනෙකුට BPH තිබුණොත් ඔබටත් ඒක ඇතිවෙන්න පුළුවන්.️BPH තියෙන අයට බහුලව දකින්න ලැබෙන රෝග ලක්ෂණ:මුත්ර පිටවෙන්න ගොඩක් වෙලා ගන්නවා, හෝ බලෙන් තල්ලු කරන්න වෙනවා. මුත්ර ගලා යන්නේ හිමින්.මුත්ර කිරීම අවසන් වුණත් තවමත් බිංදු බිංදුවට එනවා.නිතර නිතර මුත්ර යෑම (රෑටත් කිහිප වතාවක් ඇහැරෙන්න වෙනවා.)මුත්ර කළාට පස්සෙත් තවමත් මුත්ර තියෙනවා වගේ හැඟීමක්.හදිසියේම මුත්ර යන්න ඕන වෙනවා, ඉවසන්න බැරි තරමට.රෝග ලක්ෂණ තියෙනව නම් BPH කියලා තහවුරු කරන්න පහල තියෙන පරීක්ෂණ කරනවා.
ඩිජිටල් රෙක්ටල් පරීක්ෂාව (Digital Rectal Examination - DRE)ගුද මාර්ගයෙන් ඇඟිල්ලක් දාලා පුරස්ථි ග්රන්ථියේ ප්රමාණය, හැඩය, එහි ඝනකම බලනවා.
PSA (Prostate-Specific Antigen) රුධිර පරීක්ෂාවPSA කියන්නේ පුරස්ථි ග්රන්ථියෙන් නිපදවෙන ප්රෝටීනයක්. BPH, පිළිකා, හෝ ග්රන්ථියේ ආසාදන එක්ක PSA මට්ටම ඉහළ යන්න පුළුවන්.
මුත්ර ප්රවාහ පරීක්ෂාව (Uroflowmetry)මේකෙන් මුත්ර ධාරාවේ වේගය හා ප්රමාණය මනිනවා.
Post-Void Residual Volume Testමුත්ර කරාට පස්සේ මුත්රාශයේ ඉතිරිවෙලා තියෙන මුත්ර ප්රමාණය මනිනවා. මේකට Ultrasound එකක් භාවිතා කරනවා.
අල්ට්රාසවුන්ඩ් (Ultrasound)මේකෙන් ග්රන්ථියේ ප්රමාණය හා එහි ව්යුහය හඳුනාගන්න පුළුවන්.
මුත්රාශය පරීක්ෂාව (Cystoscopy)කුඩා කැමරාවක් මුත්ර මාර්ගයෙන් ඇතුළු කරලා මුත්රාශය හා මුත්ර මාර්ගයේ ඇතුළත බලනවා. මේකෙන් BPH නිසා මුත්ර මාර්ගයේ තද ගතියක් තියෙනවාද කියලා බලන්න පුළුවන්.
BPH තත්ත්වය බරපතල නැත්නම්, ප්රතිකාර අවශ්ය නැති වෙන්නෙ නෑ. ඒත් රෝග ලක්ෂණ අනුව පහල තියෙන ප්රතිකාර ක්රම තියෙනවා.
බෙහෙත් වලින් මුත්ර මාර්ගයේ මාංශ පේශි ලිහිල් කරලා මුත්ර කරන එක ලේසි කරනවා.රෝග ලක්ෂණ බරපතල නම්, TURP (Transurethral Resection of the Prostate) වගේ ශල්යකර්ම කරන්න පුළුවන්.️BPH වල රෝග ලක්ෂණ තවත් රෝග ගණනාවකටත් පොදුයි. ඒ නිසා, රෝග ලක්ෂණ තිබුණොත් වෛද්යවරයෙකු හමුවෙන්න ඕනේ. BPH වලට සමාන රෝග ලක්ෂණ තියෙන්න පුළුවන් රෝග:- පුරස්ථි ග්රන්ථි පිළිකාව (Prostate Cancer)
- මුත්රාශයේ ගල් (Bladder Stones)
- මුත්ර මාර්ග ආසාදන (Urinary Tract Infections - UTI)
- මුත්රාශයේ පිළිකාව (Bladder Cancer)
- Neurogenic Bladder)
BPH කියන්නේ පිළිකාවක් නෙවෙයි. BPH එකෙන් පිළිකාවක් ඇතිවෙනවා කියලා සාක්ෂි නැහැ. ඒත්, BPH වලයි පුරස්ථි ග්රන්ථියේ පිළිකාවෙයි එකම රෝග ලක්ෂණ තියෙන නිසා රෝග ලක්ෂණ තියෙනව රජයේ රෝහලට හරි GU Surgeon කෙනෙක් හරි හමුවෙන්න. සමාජය දැනුවත් කිරීම යුතුකමක් කියලා මම හිතන නිසා කාර්ය බහුල උනත් මේ වගේ දෙයක් ලියන්න වෙලාව වෙන් කරගන්නවා. වෛද්ය ගයාන් සෙනෙවිරත්න
ඕව එන්නෙ නෑ එතකොට.
