බුදු දහමේ එන හේතුඵල දහම..
බුදු දහමේ එන හේතුඵල දහම..
'' ඉමස්මිං සති ඉදං හොති
ඉමස්ස උප්පාද ඉදං උප්පජ්ජතී
ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති
ඉමස්ස නිරෝධෝ ඉදං නිරෝජතී. ''
තේරුම..
''මෙය ඇති කල්හි මෙය වේ
මෙය උපදින විට මෙයද උපදී
මෙය නැති කල්හි මෙය නොවේ
මෙය නැතිවනවිට මෙයද නැති වේ.''
මේ ගාථාව ඉතාමත්ම ගැඹුරු තේරුමක් ඇති ගාථාවකි.
මෙම ගාථාවෙහි තේරුම හරියට දැන ගතහොත් ඔහු ඒ මොහොතේම චතුරාර්ය සත්ය අවබෝධ කරගෙන සෝවාන් වේ.
මෙම ගාථාව මගින් මේ ලෝකයේ හෝ පිටසක්වල හෝ ඕනෙම තැනක සිදුවෙන ඕනෙම දෙයක් ඉතාමත්ම නිවැරදිව විස්තර කරන්න පුලුවන්. නවීන විද්යාව පවා. ඕනෙම සංසිද්දියක්...
නමුත් ඒ සඳහා ඉතාමත් සියුම් නුවණක් අවශ්යය. නිවැරදිව සිතීමට හැකිනම් ඉහත ගාථාවෙහිම සෝවාන් වීමට අවශ්ය සියලුම කරුණු අන්තර්ගත වේ.
මා එක උදාහරනයක් මගින් නිවැරදිව ඉහත ගථාව අනුසාරයෙන් හේතුඵල දහම ඔස්සේ සිතන ආකාරය පැහැදිලි කරන්නම්.
නමුත් මෙය ඉතාම සංකීර්ණ ක්රියාවලියක් නිසා මම පුලුවන් විදිහට තමයි විස්තර කරන්නෙ. ප්රශ්න තියනවනම් ඕන කෙනෙක් අහන්න. අනිවාර්යයෙන්ම ප්රශ්න නම් එන්න ඕනෙ. ප්රශ්න ආවෙ නැත්තං ඒ කියන්නෙ හොඳටම තේරිල, නැත්තං මොකුත් තේරිලා නෑ..
මම සරලව විස්තර කරන්නම් type කරන්න අමාරු නිසා කෙටියෙන් දාන්නම්..
අපි එක එදිනෙදා උදාහරනයක් ගම්මු,
මම වාහනේ යද්දි accident එකක් වෙලා මගෙ කකුල වැදිල වේදනාවක් ඇති වෙනව.
දැන් අපි බලමු හේතුඵල දහමෙන් ඔය සිද්දිය පහදන්නෙ කොහොමද කියල,
සිද්දිය - මගේ කකුලෙ වේදනාවක් ඇති වීම.
දැන් ඒකට හේතුව මොකද්ද? එකපාරට්ම අපිට හිතෙන්නෙ හේතුව accident එක කියලනෙ. ඒත් ඉහත ගාථාව අනුව ඒ හේතුව හරිද?
ඒ ගාථාවෙ පලවෙනි වක්යනම් ගැලපෙනව. ඒ කියන්නෙ 'ඉමස්මිං සති ඉදං හොති' මෙය ඇති කල්හි මෙය වේ. එතකොට Accident එක වෙන නිසා වේදනාව ඇති වෙනවා. ඒක හරි නෙ.
දෙවනි පදයත් ගැලපෙනවනෙ..
'ඉමස්ස උප්පාද ඉදං උප්පජ්ජතී' මෙය උපදින විට මෙය උපදී.
Accident එක ඇති උන නිසා වේදනාව ඇති වෙනව. ඒකත් හරිනෙ.
තුන් වෙනි පදේදි ප්රශ්නයක් එනව නේද..
'ඉමස්මිං අසති ඉදං න හෝති' මෙය නැති කල්හි මෙය නොවේ.
accident එකක් උනේ නෑ කියල වේදනාවක් එන්නෙ නැතුව තියෙනවද? ඒ හා සමාන වේදානාවක් එන වෙන ඕනෙ තරම් ක්රම තියනවනෙ.
ඒ වගේම හතරවෙනි පදේ,
'ඉමස්ස නිරෝදෝ ඉදං නිරෝධති' මෙය නැති වෙන විට මෙයද නැති වේ. accident එක වෙලා ඉවර උනා කියල ඒ නිසා එන වේදනාව ඉවර වෙන්නෙ නෑනෙ. ඒක දිගටම තියනවනෙ. අර තැල්ම සනීම වෙනකම්ම.
ඒ නිසා accidnet එකක් වෙලා ඇති උන වේදනාවට හේතුව accident එක ලෙස ගන්න බෑ.. ඒක තේරෙන්න ඇති කියල හිතෙනවා.
එහෙනම් ඒ වේදනාව ඇති වීමට පාදක වුන ඉහත ගාථාව තෘප්ත කරන සැබෑම හේතුව මොකද්ද?
මම උත්තර ටිකක් දෙන්නම් හිතල බලන්න. ධර්මය අවබෝධ කරගන්න එක තමා විසින්ම කල යුත්තක්.
උත්තර ටික,
1. accident එකේදි යකඩයක් කකුලට වැදීම.
2. තැල්ම නිසා අදාල ස්නායු උත්තේජනය වීම.
3. මොළයේ අදාල sensory cortex එක උත්තේජනය වීම.
4. ස්ඵර්ශය
5. සළායතන
6. නාම-රූප
7. තණ්හාව
8. අවිද්යාව..
පුලුවන් කෙනෙක් හොඳට හිතා උත්තරේ දාන්න. ප්රශ්න තියනවනම් අහන්න...
බුදු දහමේ එන හේතුඵල දහම..
'' ඉමස්මිං සති ඉදං හොති
ඉමස්ස උප්පාද ඉදං උප්පජ්ජතී
ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති
ඉමස්ස නිරෝධෝ ඉදං නිරෝජතී. ''
තේරුම..
''මෙය ඇති කල්හි මෙය වේ
මෙය උපදින විට මෙයද උපදී
මෙය නැති කල්හි මෙය නොවේ
මෙය නැතිවනවිට මෙයද නැති වේ.''
මේ ගාථාව ඉතාමත්ම ගැඹුරු තේරුමක් ඇති ගාථාවකි.
මෙම ගාථාවෙහි තේරුම හරියට දැන ගතහොත් ඔහු ඒ මොහොතේම චතුරාර්ය සත්ය අවබෝධ කරගෙන සෝවාන් වේ.
මෙම ගාථාව මගින් මේ ලෝකයේ හෝ පිටසක්වල හෝ ඕනෙම තැනක සිදුවෙන ඕනෙම දෙයක් ඉතාමත්ම නිවැරදිව විස්තර කරන්න පුලුවන්. නවීන විද්යාව පවා. ඕනෙම සංසිද්දියක්...
නමුත් ඒ සඳහා ඉතාමත් සියුම් නුවණක් අවශ්යය. නිවැරදිව සිතීමට හැකිනම් ඉහත ගාථාවෙහිම සෝවාන් වීමට අවශ්ය සියලුම කරුණු අන්තර්ගත වේ.
මා එක උදාහරනයක් මගින් නිවැරදිව ඉහත ගථාව අනුසාරයෙන් හේතුඵල දහම ඔස්සේ සිතන ආකාරය පැහැදිලි කරන්නම්.
නමුත් මෙය ඉතාම සංකීර්ණ ක්රියාවලියක් නිසා මම පුලුවන් විදිහට තමයි විස්තර කරන්නෙ. ප්රශ්න තියනවනම් ඕන කෙනෙක් අහන්න. අනිවාර්යයෙන්ම ප්රශ්න නම් එන්න ඕනෙ. ප්රශ්න ආවෙ නැත්තං ඒ කියන්නෙ හොඳටම තේරිල, නැත්තං මොකුත් තේරිලා නෑ..
මම සරලව විස්තර කරන්නම් type කරන්න අමාරු නිසා කෙටියෙන් දාන්නම්..
අපි එක එදිනෙදා උදාහරනයක් ගම්මු,
මම වාහනේ යද්දි accident එකක් වෙලා මගෙ කකුල වැදිල වේදනාවක් ඇති වෙනව.
දැන් අපි බලමු හේතුඵල දහමෙන් ඔය සිද්දිය පහදන්නෙ කොහොමද කියල,
සිද්දිය - මගේ කකුලෙ වේදනාවක් ඇති වීම.
දැන් ඒකට හේතුව මොකද්ද? එකපාරට්ම අපිට හිතෙන්නෙ හේතුව accident එක කියලනෙ. ඒත් ඉහත ගාථාව අනුව ඒ හේතුව හරිද?
ඒ ගාථාවෙ පලවෙනි වක්යනම් ගැලපෙනව. ඒ කියන්නෙ 'ඉමස්මිං සති ඉදං හොති' මෙය ඇති කල්හි මෙය වේ. එතකොට Accident එක වෙන නිසා වේදනාව ඇති වෙනවා. ඒක හරි නෙ.
දෙවනි පදයත් ගැලපෙනවනෙ..
'ඉමස්ස උප්පාද ඉදං උප්පජ්ජතී' මෙය උපදින විට මෙය උපදී.
Accident එක ඇති උන නිසා වේදනාව ඇති වෙනව. ඒකත් හරිනෙ.
තුන් වෙනි පදේදි ප්රශ්නයක් එනව නේද..
'ඉමස්මිං අසති ඉදං න හෝති' මෙය නැති කල්හි මෙය නොවේ.
accident එකක් උනේ නෑ කියල වේදනාවක් එන්නෙ නැතුව තියෙනවද? ඒ හා සමාන වේදානාවක් එන වෙන ඕනෙ තරම් ක්රම තියනවනෙ.
ඒ වගේම හතරවෙනි පදේ,
'ඉමස්ස නිරෝදෝ ඉදං නිරෝධති' මෙය නැති වෙන විට මෙයද නැති වේ. accident එක වෙලා ඉවර උනා කියල ඒ නිසා එන වේදනාව ඉවර වෙන්නෙ නෑනෙ. ඒක දිගටම තියනවනෙ. අර තැල්ම සනීම වෙනකම්ම.
ඒ නිසා accidnet එකක් වෙලා ඇති උන වේදනාවට හේතුව accident එක ලෙස ගන්න බෑ.. ඒක තේරෙන්න ඇති කියල හිතෙනවා.
එහෙනම් ඒ වේදනාව ඇති වීමට පාදක වුන ඉහත ගාථාව තෘප්ත කරන සැබෑම හේතුව මොකද්ද?
මම උත්තර ටිකක් දෙන්නම් හිතල බලන්න. ධර්මය අවබෝධ කරගන්න එක තමා විසින්ම කල යුත්තක්.
උත්තර ටික,
1. accident එකේදි යකඩයක් කකුලට වැදීම.
2. තැල්ම නිසා අදාල ස්නායු උත්තේජනය වීම.
3. මොළයේ අදාල sensory cortex එක උත්තේජනය වීම.
4. ස්ඵර්ශය
5. සළායතන
6. නාම-රූප
7. තණ්හාව
8. අවිද්යාව..
පුලුවන් කෙනෙක් හොඳට හිතා උත්තරේ දාන්න. ප්රශ්න තියනවනම් අහන්න...

Last edited:

