ඔබ කවදා හරි කල්පනා කරලා තියෙනවද, ඇයි අපිට මෙච්චර දේවල් තිබිලත් හිතේ සැනසීමක් නැත්තේ කියලා? ඇයි අපි පොඩි දේටත් මෙච්චර කලබල වෙන්නේ? බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ ඒ නිවන් මඟේ පළමු පියවර ගැන ඔබ ඇත්තටම දන්නේ මොනවාද?
අද අපි කතා කරමු සෝවාන් මාර්ගයේ පළමු පියවර වන "සක්කාය දිට්ඨිය" දුරු කිරීම ගැන.
මොකක්ද මේ "සක්කාය දිට්ඨිය" කියන්නේ? 
සරලවම කිව්වොත්, මේ "මම", "මගේ" සහ "මගේ ආත්මය" කියලා අපි අල්ලගෙන ඉන්න වැරදි දැක්මයි.
විද්යාත්මකව බැලුවොත් අපේ ශරීරය කියන්නේ නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන සෛල සමූහයක්. හැම තත්පරයකම ලක්ෂ ගණන් සෛල මැරෙනවා, අලුතින් උපදිනවා. එතකොට කොහේද මේ "ස්ථිර මමෙක්" ඉන්නේ?
ඔබ හිතන්න ඔබ චිත්රපටියක් බලනවා කියලා. තිරය මත රූප මැවෙන්නේ ආලෝක ධාරා නිසා. ඒත් අපි හිතින් ඒ රූපවලට පෙම් කරනවා, අඬනවා, හිනාවෙනවා. අපේ ජීවිතයත් ඒ වගේ. රූප, වේදනා, සංඥා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ කියන පහේ එකතුවක් විතරයි අපි මේ "මම" කියලා රවටාගෙන ඉන්නේ.
අද කාලේ අපි Social Media වල දාන එක "Like" එකකින් සතුටු වෙනවා, එක "Haha" රියැක්ෂන් එකකින් කෝප වෙනවා. ඇයි ඒ? "මගේ පෝස්ට් එක", "මගේ රූපය" කියන තදබල ඇලීම නිසයි.
සක්කාය දිට්ඨිය කියන්නේ හරියට මිරිඟුවක් පස්සේ දුවන මුවෙක් වගේ. මුවා හිතන්නේ එතන වතුර තියෙනවා කියලා (සත්වයෙක්, පුද්ගලයෙක් ඉන්නවා කියලා), ඒත් ඇත්තටම තියෙන්නේ හිරු රශ්මියෙන් මවපු මායාවක් විතරයි.
ඇයි සක්කාය දිට්ඨිය නැති කරගන්න ඕනේ? 
අභිධර්මයට අනුව, සෝවාන් ඵලයට පත්වීමේදී ප්රහීණ වන පළමු සංයෝජනය මෙයයි. මෙය හරියට "අගුල දාපු දොරක යතුර හම්බවෙනවා" වගේ වැඩක්.
* ඔබේ මානසික පීඩනය (Stress) 90% කින් අඩු වෙනවා.
* මරණය ගැන තියෙන බය නැති වෙනවා.
* අනුන් සමඟ තියෙන තරඟය සහ
ඊර්ෂ්යාව තුරන් වෙනවා.
මොහොතක් හිතන්න... 
ඔබ අද දවස පුරාම "මම" කියලා රැකගන්න උත්සාහ කළේ මොකක්ද? ඔබ ඇඳපු ඇඳුමද? ඔබේ තනතුරද? නැත්නම් ඔබේ ශරීරයද? මේ හැමදේම හෙට නැති වෙලා යන්න පුළුවන් නේද?
සක්කාය දිට්ඨිය නැති කිරීම කියන්නේ තමන්ව විනාශ කරගැනීම නෙවෙයි, තමන් ගැන තියෙන "මුසාව" හඳුනා ගැනීමයි.
පළමු පියවරෙන් අපි හඳුනාගත්තේ "මම" කියන මායාවයි. දැන් අපි යොමු වෙන්නේ සෝවාන් මාර්ගයේ ඇති වන දෙවන බාධකය වන "විචිකිච්ඡාව" හෙවත් "සැකය" දුරු කරන්නේ කොහොමද කියන පියවරටයි.
හිතන්න ඔබ නොදන්නා කැලෑවක අතරමං වෙලා ඉන්නවා කියලා. ඔබට පාරවල් තුන හතරක් පේන්න තියෙනවා. ඒත් ඔබ එක අඩියක්වත් ඉස්සරහට තියන්නේ නැහැ.
ඇයි? "මේ පාර වැරදි වෙයිද?", "මම යන එක තේරුමක් තියෙයිද?" කියන සැකය නිසා.
විචිකිච්ඡාව කියන්නෙත් අන්න ඒ වගේ ඔබේ ආධ්යාත්මික ගමන මුළුමනින්ම නතර කරන මානසික බාධකයක්.
මොකක්ද මේ "විචිකිච්ඡාව"?
බුදු දහමට අනුව මෙය හුදු ප්රශ්න ඇසීමක් නෙවෙයි. මෙය "අකර්මණ්ය කරන සැකයයි."
සෝවාන් මාර්ගයට පිවිසෙන කෙනෙක් තුළ බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි, දහම කෙරෙහි සහ මේ මඟ අනුගමනය කර ප්රතිඵල ලබන සංඝයා කෙරෙහි තියෙන සැකය මුළුමනින්ම ඉවත් වෙන්න ඕනේ.
සංයුක්ත නිකායේ "සංගාරව සූත්රයේදී" බුදුන් වහන්සේ සැකය හඳුන්වන්නේ "මඩ මිශ්ර වුණු, පෙණ පිරුණු වතුර භාජනයක්" වගේ කියලා.
"යම් සේ මඩ සහිත, පෙණ සහිත දිය බඳුනක තමන්ගේ මුහුණ බලන කෙනෙකුට එය පැහැදිලිව පෙනෙන්නේ නැත. එලෙසම සැකය (විචිකිච්ඡාව) සිතේ ඇති විට සත්යය පෙනෙන්නේ නැත."
අද මනෝවිද්යාවට අනුව, පුද්ගලයෙක් නිරන්තරයෙන් අවිශ්වාසයෙන් සහ සැකයෙන් ඉන්නවා නම්, ඔහුගේ මොළයේ Amygdala කොටස අධි-ක්රියාකාරී වෙනවා. එයින් සිරුර තුළ බිය සහ ආතතිය (Cortisol) නිපදවනවා.
ප්රතිඵලය? තීරණ ගැනීමට නොහැකි වීම සහ මානසික පීඩනයයි. සැකය දුරු කිරීම කියන්නේ ඔබේ මොළය වඩාත් පැහැදිලි (Clarity) සහ තැන්පත් තත්වයකට පත් කිරීමයි.
මේ සැකය දුරු කරන්නේ කොහොමද? 
සෝවාන් වීමට බලාපොරොත්තු වන කෙනෙක් මේ පියවර අනුගමනය කළ යුතුයි:
* විමසා බැලීම (Investigation): බුදු දහම කියන්නේ අන්ධ විශ්වාසයක් නෙවෙයි. "ඒහිපස්සිකෝ" - ඇවිත් බලන්න කියන දහමක්. දහම් කරුණු තර්කානුකූලව හදාරන විට සැකය ඉබේම දිය වෙලා යනවා.
* අත්දැකීම (Experience): ඔබ පොඩි හෝ සීලයක් රකින විට, භාවනාවකින් සිත සන්සුන් කරගන්නා විට ඔබට දැනෙන සැනසීම "සැබෑ අත්දැකීමක්". ඒ අත්දැකීම ලැබුණාම "දහම සත්යයයි" කියන විශ්වාසය (ශ්රද්ධාව) දැඩි වෙනවා.
අද අපි හැමෝම ඉන්නේ "Information Overload" එකක. හැමෝම එක එක මත ප්රකාශ කරනවා. මේ නිසා අපිට හරි පාර තෝරගන්න බැරිව අතරමං වෙලා. හැබැයි මතක තබාගන්න, මුහුදේ පීනන්න ඉගෙන ගන්න නම් වතුරට බහින්නම ඕනේ. ගොඩ ඉඳගෙන වතුර දෙස සැකයෙන් බල බලා හිටියොත් කවදාවත් පීනන්න ලැබෙන්නේ නැහැ.
අභිධර්මයේ එන "කංඛාවිතරණ විසුද්ධිය" (සැකය දුරු කර ගැනීමෙන් ලබන පිරිසිදු බව) තුළින් ඔබට ලැබෙන්නේ අසමසම මානසික නිදහසක්. "මම යන මඟ නිවැරදියි" කියන ඒ ස්ථාවර බව සෝවාන් මාර්ගයේ දෙවන ජයග්රහණයයි.
සෝවාන් මාර්ගයේ ඇති තුන්වන සහ ඉතාම සූක්ෂ්ම බාධකය වන "සීලබ්බත පරාමාස" ගැන අද අපි කතා කරමු.
මෙය බොහෝ දෙනෙක් දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව හිරවී සිටින තැනක්.
ඔබත් "සම්ප්රදායේ" රූකඩයක් වෙලාද? වැරදි වත්පිළිවෙත්වලින් නිවන් දකින්න පුළුවන්ද?
අපි හුඟක් වෙලාවට හිතන්නේ ආගමික වත්පිළිවෙත් අකුරටම කළ පලියට අපේ ආධ්යාත්මය දියුණු වෙනවා කියලා.
ඒත් ඔබ කවදා හරි හිතලා තියෙනවද, කරන වත්පිළිවෙතේ නියම අර්ථය දන්නේ නැතුව, හුදෙක් බාහිර පෙනුමට හෝ පුරුද්දට කරන දේකින් ඇත්තටම සැනසීමක් ලැබෙනවද කියලා?
මොකක්ද මේ "සීලබ්බත පරාමාස" කියන්නේ? 
සීලබ්බත පරාමාස යනු "නිවනට හේතු නොවන වැරදි වත්පිළිවෙත් සහ චාරිත්ර නිවන් මඟ යැයි දැඩිව අල්ලා ගැනීමයි."
එනම්, සීලයක් හෝ වතක් රැකීමෙන් පමණක් කෙනෙක් පිරිසිදු වෙනවා යැයි වැරදියට විශ්වාස කිරීමයි.
මජ්ජිම නිකායේ "කුක්කුරවතිික සූත්රයේදී" බුදුන් වහන්සේ මෙය හරි අපූරුවට විස්තර කරනවා. එදා ඉන්දියාවේ "පුණ්ණ" කියලා කෙනෙක් "ගව වත" (එළදෙනක් වගේ ජීවත් වීම) රකිනවා. "සේනිය" කියලා කෙනෙක් "බලු වත" (බල්ලෙක් වගේ ජීවත් වීම) රකිනවා. ඔවුන් හිතුවේ මෙහෙම දුක් විඳීමෙන් තමන් පිරිසිදු වෙලා නිවන් දකිනවා කියලා.
බුදුන් වහන්සේ ඔවුන්ට දේශනා කළේ, සිතේ කෙලෙස් දුරු නොකර බාහිරව සතෙක් වගේ හැසිරීමෙන් ලැබෙන නිවනක් නැති බවයි. "වැලි මිරිකුවට තෙල් එන්නේ නැහැ වගේ" වැරදි ප්රතිපදාවෙන් නිවන හමුවන්නේ නැහැ.
අද කාලෙත් අපේ සමාජයේ මේක දකින්න තියෙනවා.
* "මම මේ පූජාව කළොත් මගේ පව් ඔක්කොම සෝදා යයි" කියලා හිතන එක.
* යම් කිසි අභිචාර විධියක් හෝ චාරිත්රයක් කළ පමණින් සසරින් එතෙර විය හැකියි කියලා විශ්වාස කිරීම.
* ඇතුළාන්තයේ ගුණධර්ම වර්ධනය නොකර, බාහිර වෙස් ගැන්වීම්වලින් පමණක් තමන් "ධාර්මිකයි" කියා පෙන්වීමට උත්සාහ කිරීම.
විද්යාත්මකව බැලුවොත්, මෙය හරියට "Placebo Effect" එකක් වගේ. යමක් කරන නිසා තාවකාලික මානසික සහනයක් ලැබුණත්, ප්රශ්නයේ මූලය (සිතේ කෙලෙස්) එලෙසම පවතිනවා.
සෝවාන් පුද්ගලයා මේකෙන් මිදෙන්නේ කොහොමද?
සෝවාන් මාර්ගයට පිවිසෙන කෙනෙක් තේරුම් ගන්නවා සීලය කියන්නේ සිත සංවර කරගන්නා උපකරණයක් (Tool) මිසක් අවසාන ඉලක්කය නෙවෙයි කියලා. ඔහු වත්පිළිවෙත් කරන්නේ "භයට" හෝ "පුරුද්දට" නෙවෙයි, අවබෝධයෙන්.
අභිධර්මයට අනුව, මේ තුන්වන සංයෝජනය ප්රහීණ වීමත් සමඟ පුද්ගලයා "සම්මා දිට්ඨියට" හෙවත් නිවැරදි දැක්මට පැමිණෙනවා. ඔහු තවදුරටත් මිථ්යා විශ්වාස පස්සේ දුවන්නේ නැහැ.
ඔබෙන්ම අහන්න...
ඔබ කරන ආගමික වත්පිළිවෙත් ඔබේ සිතේ ඇති රාගය, ද්වේෂය, මෝහය අඩු කරන්න උදව් වෙනවද? නැත්නම් ඔබ ඒවා කරන්නේ "නොකර හිටියොත් මොකක් හරි නරකක් වෙයි" කියන බයටද?
සැබෑ නිදහස තියෙන්නේ බාහිර අලංකාර තුළ නෙවෙයි, තමන්ගේම සිත විනිවිද දකින අවබෝධය තුළයි.
"න නග්ගචරියා න ජටා න පංකා... දණ්ඩේන වා මජ්ඣසයෝ සයං වා"
(නිරුවත්ව සිටීමෙන් හෝ, ජටා බැඳීමෙන් හෝ, මඩ තවරා ගැනීමෙන් හෝ කෙලෙස් සහිත මිනිසෙක් පිරිසිදු නොවේ) - ධම්මපදය
සෝවාන් මාර්ගයේ ඇති බාධක තුන හඳුනාගත් ඔබ දැන් පිවිසෙන්නේ එම බාධක ප්රායෝගිකව බිඳ දමන ක්රියාවලියටයි.
ඒ තමයි බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ ඒකායන මාර්ගය හෙවත් "සතර සතිපට්ඨානය".
ඔබේ ජීවිතයේ "Remote Controller" එක තියෙන්නේ කාගේ අතේද?
අපි දවස පුරාම ඉන්නේ "Automatic Pilot" මෝඩ් එකක කියලා ඔබ දන්නවද? කවුරු හරි බැනපුවාම තරහා යනවා, කවුරු හරි වර්ණනා කරපුවාම සතුටු වෙනවා. අපි පාලනය වෙන්නේ බාහිර ලෝකයෙන්. සතර සතිපට්ඨානය කියන්නේ මේ රිමෝට් එක ආපහු ඔබේ අතට ගන්නා විද්යාවයි.
මොකක්ද මේ සතර සතිපට්ඨානය?
මහසතිපට්ඨාන සූත්රයේ (දීඝ නිකාය) බුදුන් වහන්සේ පෙන්වා දෙනවා සිත මෙහෙයවිය යුතු මූලික අංශ 4ක්:
* කායානුපස්සනාව: ශරීරයේ ඉරියව් සහ හුස්ම ගැන සිහියෙන් සිටීම.
* වේදනානුපස්සනාව: සැප, දුක්, උපේක්ෂා දැනීම් ගැන සිහියෙන් සිටීම.
* චිත්තානුපස්සනාව: සිතේ ඇතිවන සිතුවිලි (තරහව, ආශාව) ගැන සිහියෙන් සිටීම.
* ධම්මානුපස්සනාව: සිතේ ඇතිවන නීවරණ, පංචස්කන්ධ ආදී ධර්මතා පිළිබඳව සිහියෙන් සිටීම.
සංයුක්ත නිකායේ "මක්කට සූත්රයේදී" බුදුන් වහන්සේ දෙන උපමාව හරිම තාත්විකයි. වැද්දෙක් වඳුරන් ඇල්ලීමට "කොහොල්ලෑ" උගුලක් අටවනවා. මෝඩ වඳුරා ඒකේ අත තියලා ඇලෙනවා, ඒක ගලවන්න ගිහින් අත් දෙකම, කකුල් දෙකම, අන්තිමට කටත් ඇලෙනවා.
අපේ පංච ඉන්ද්රියයන් (ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය) හරියට මේ උගුල වගේ. සතිපට්ඨානය නැති කෙනා ලෝකයත් එක්ක හැප්පෙන්න ගිහින් කෙලෙස් වල ඇලෙනවා. හැබැයි සිහිය තියෙන කෙනා ඒ උගුලෙන් බේරී නිදහසේ ඉන්නවා.
අද ලෝකයේ Neuroscience මගින් තහවුරු කර තිබෙනවා සතිපට්ඨානය හෙවත් "Mindfulness" පුහුණු කරන අයගේ මොළයේ Prefrontal Cortex (තර්කානුකූලව සිතන කොටස) ශක්තිමත් වන බවත්, හැඟීම් වලට වහල් වන කොටස් පාලනය වන බවත්. මෙය හුදු ආගමික වතාවතක් නෙවෙයි, මොළය පුහුණු කරන (Mental Gym) එකක් වගෙයි.
* හුස්ම දකින්න: වැඩ කරන අතරතුර තත්පර 10ක් ගන්න ඔබේ හුස්ම ගැන විතරක් හිතන්න.
* දැනීම හඳුනාගන්න: කවුරු හරි බැනපුවාම හිතේ ඇතිවන ඒ "පිච්චෙන ගතිය" දෙස බාහිර පුද්ගලයෙක් වගේ බලන්න. "ආ... දැන් සිතේ තරහක් ඇති වුණා" කියලා දැනගන්න.
* විනිශ්චය නොකරන්න: සිතුවිලි සමඟ පොරබදන්න එපා. ඒවා වලාකුළු වගේ ඇවිත් යනවා දෙස බලා සිටින්න.
මේකෙන් සෝවාන් වෙන්නේ කොහොමද?
නිරන්තරයෙන් මේ පුහුණුව කරන කෙනාට පේන්න ගන්නවා "මම" කියලා ස්ථිර දෙයක් ඇතුළේ නැති බවත්, තියෙන්නේ හේතු-ඵල පරම්පරාවක් (පටිච්චසමුප්පාදය) පමණක් බවත්. ඒ අවබෝධය තුළින් කලින් අපි කතා කළ සක්කාය දිට්ඨිය මුළුමනින්ම ඉවත් වෙනවා.
ජීවිතය කියන්නේ අපි නොදන්නා වෙලාවක නැවතෙන තරඟයක්. ඒ තරඟය ඇතුළේ අතරමං නොවී, තමන්ගේ සිත දෙස බලා ඉන්න ඉගෙන ගැනීම තමයි ලෝකයේ තියෙන උසස්ම කලාව.
"සතිමතෝ සදා භද්දං" - (සිහියෙන් ඉන්නා අයට සැමදා යහපතක්ම වේ) - සංයුක්ත නිකාය.
සෝවාන් මාර්ගයේ බාධක හඳුනාගෙන, සතිය (සිහිය) පුහුණු කරන ඔබ දැන් පිවිසෙන්නේ නිවන් මඟෙහි සම්පූර්ණ සිතියම වන "ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය" වෙතයි. මෙය හුදු න්යායක් නෙවෙයි, ජීවිතය සාර්ථක කරගන්නා "විශ්වීය මඟ පෙන්වීමක්".
ඔබේ ජීවිතයේ GPS එක නිවැරදිද?
අපි කොච්චර වේගයෙන් දිව්වත් වැඩක් නැහැ, අපි දුවන්නේ වැරදි පාරක නම්. ගොඩක් අය ජීවිතේ මැද හරියේදී හති වැටෙන්නේ තමන් ආපු පාර වැරදියි කියලා දැනගත්තමයි. බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ මේ අංග අට හරියට ඔබේ ජීවිතය නිවැරදි ඉලක්කයට රැගෙන යන High-Tech GPS එකක් වගෙයි.
අද අපි කතා කරමු සෝවාන් මාර්ගයේ පළමු පියවර වන "සක්කාය දිට්ඨිය" දුරු කිරීම ගැන.
මොකක්ද මේ "සක්කාය දිට්ඨිය" කියන්නේ? සරලවම කිව්වොත්, මේ "මම", "මගේ" සහ "මගේ ආත්මය" කියලා අපි අල්ලගෙන ඉන්න වැරදි දැක්මයි.
විද්යාත්මකව බැලුවොත් අපේ ශරීරය කියන්නේ නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන සෛල සමූහයක්. හැම තත්පරයකම ලක්ෂ ගණන් සෛල මැරෙනවා, අලුතින් උපදිනවා. එතකොට කොහේද මේ "ස්ථිර මමෙක්" ඉන්නේ?
ඔබ හිතන්න ඔබ චිත්රපටියක් බලනවා කියලා. තිරය මත රූප මැවෙන්නේ ආලෝක ධාරා නිසා. ඒත් අපි හිතින් ඒ රූපවලට පෙම් කරනවා, අඬනවා, හිනාවෙනවා. අපේ ජීවිතයත් ඒ වගේ. රූප, වේදනා, සංඥා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ කියන පහේ එකතුවක් විතරයි අපි මේ "මම" කියලා රවටාගෙන ඉන්නේ.
අද කාලේ අපි Social Media වල දාන එක "Like" එකකින් සතුටු වෙනවා, එක "Haha" රියැක්ෂන් එකකින් කෝප වෙනවා. ඇයි ඒ? "මගේ පෝස්ට් එක", "මගේ රූපය" කියන තදබල ඇලීම නිසයි.
සක්කාය දිට්ඨිය කියන්නේ හරියට මිරිඟුවක් පස්සේ දුවන මුවෙක් වගේ. මුවා හිතන්නේ එතන වතුර තියෙනවා කියලා (සත්වයෙක්, පුද්ගලයෙක් ඉන්නවා කියලා), ඒත් ඇත්තටම තියෙන්නේ හිරු රශ්මියෙන් මවපු මායාවක් විතරයි.
ඇයි සක්කාය දිට්ඨිය නැති කරගන්න ඕනේ? අභිධර්මයට අනුව, සෝවාන් ඵලයට පත්වීමේදී ප්රහීණ වන පළමු සංයෝජනය මෙයයි. මෙය හරියට "අගුල දාපු දොරක යතුර හම්බවෙනවා" වගේ වැඩක්.
* ඔබේ මානසික පීඩනය (Stress) 90% කින් අඩු වෙනවා.
* මරණය ගැන තියෙන බය නැති වෙනවා.
* අනුන් සමඟ තියෙන තරඟය සහ
ඊර්ෂ්යාව තුරන් වෙනවා.
මොහොතක් හිතන්න... ඔබ අද දවස පුරාම "මම" කියලා රැකගන්න උත්සාහ කළේ මොකක්ද? ඔබ ඇඳපු ඇඳුමද? ඔබේ තනතුරද? නැත්නම් ඔබේ ශරීරයද? මේ හැමදේම හෙට නැති වෙලා යන්න පුළුවන් නේද?
සක්කාය දිට්ඨිය නැති කිරීම කියන්නේ තමන්ව විනාශ කරගැනීම නෙවෙයි, තමන් ගැන තියෙන "මුසාව" හඳුනා ගැනීමයි.
පළමු පියවරෙන් අපි හඳුනාගත්තේ "මම" කියන මායාවයි. දැන් අපි යොමු වෙන්නේ සෝවාන් මාර්ගයේ ඇති වන දෙවන බාධකය වන "විචිකිච්ඡාව" හෙවත් "සැකය" දුරු කරන්නේ කොහොමද කියන පියවරටයි.
හිතන්න ඔබ නොදන්නා කැලෑවක අතරමං වෙලා ඉන්නවා කියලා. ඔබට පාරවල් තුන හතරක් පේන්න තියෙනවා. ඒත් ඔබ එක අඩියක්වත් ඉස්සරහට තියන්නේ නැහැ.
ඇයි? "මේ පාර වැරදි වෙයිද?", "මම යන එක තේරුමක් තියෙයිද?" කියන සැකය නිසා.
විචිකිච්ඡාව කියන්නෙත් අන්න ඒ වගේ ඔබේ ආධ්යාත්මික ගමන මුළුමනින්ම නතර කරන මානසික බාධකයක්.
මොකක්ද මේ "විචිකිච්ඡාව"? බුදු දහමට අනුව මෙය හුදු ප්රශ්න ඇසීමක් නෙවෙයි. මෙය "අකර්මණ්ය කරන සැකයයි."
සෝවාන් මාර්ගයට පිවිසෙන කෙනෙක් තුළ බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි, දහම කෙරෙහි සහ මේ මඟ අනුගමනය කර ප්රතිඵල ලබන සංඝයා කෙරෙහි තියෙන සැකය මුළුමනින්ම ඉවත් වෙන්න ඕනේ.
සංයුක්ත නිකායේ "සංගාරව සූත්රයේදී" බුදුන් වහන්සේ සැකය හඳුන්වන්නේ "මඩ මිශ්ර වුණු, පෙණ පිරුණු වතුර භාජනයක්" වගේ කියලා.
"යම් සේ මඩ සහිත, පෙණ සහිත දිය බඳුනක තමන්ගේ මුහුණ බලන කෙනෙකුට එය පැහැදිලිව පෙනෙන්නේ නැත. එලෙසම සැකය (විචිකිච්ඡාව) සිතේ ඇති විට සත්යය පෙනෙන්නේ නැත."
අද මනෝවිද්යාවට අනුව, පුද්ගලයෙක් නිරන්තරයෙන් අවිශ්වාසයෙන් සහ සැකයෙන් ඉන්නවා නම්, ඔහුගේ මොළයේ Amygdala කොටස අධි-ක්රියාකාරී වෙනවා. එයින් සිරුර තුළ බිය සහ ආතතිය (Cortisol) නිපදවනවා.
ප්රතිඵලය? තීරණ ගැනීමට නොහැකි වීම සහ මානසික පීඩනයයි. සැකය දුරු කිරීම කියන්නේ ඔබේ මොළය වඩාත් පැහැදිලි (Clarity) සහ තැන්පත් තත්වයකට පත් කිරීමයි.
මේ සැකය දුරු කරන්නේ කොහොමද? සෝවාන් වීමට බලාපොරොත්තු වන කෙනෙක් මේ පියවර අනුගමනය කළ යුතුයි:
* විමසා බැලීම (Investigation): බුදු දහම කියන්නේ අන්ධ විශ්වාසයක් නෙවෙයි. "ඒහිපස්සිකෝ" - ඇවිත් බලන්න කියන දහමක්. දහම් කරුණු තර්කානුකූලව හදාරන විට සැකය ඉබේම දිය වෙලා යනවා.
* අත්දැකීම (Experience): ඔබ පොඩි හෝ සීලයක් රකින විට, භාවනාවකින් සිත සන්සුන් කරගන්නා විට ඔබට දැනෙන සැනසීම "සැබෑ අත්දැකීමක්". ඒ අත්දැකීම ලැබුණාම "දහම සත්යයයි" කියන විශ්වාසය (ශ්රද්ධාව) දැඩි වෙනවා.
අද අපි හැමෝම ඉන්නේ "Information Overload" එකක. හැමෝම එක එක මත ප්රකාශ කරනවා. මේ නිසා අපිට හරි පාර තෝරගන්න බැරිව අතරමං වෙලා. හැබැයි මතක තබාගන්න, මුහුදේ පීනන්න ඉගෙන ගන්න නම් වතුරට බහින්නම ඕනේ. ගොඩ ඉඳගෙන වතුර දෙස සැකයෙන් බල බලා හිටියොත් කවදාවත් පීනන්න ලැබෙන්නේ නැහැ.
අභිධර්මයේ එන "කංඛාවිතරණ විසුද්ධිය" (සැකය දුරු කර ගැනීමෙන් ලබන පිරිසිදු බව) තුළින් ඔබට ලැබෙන්නේ අසමසම මානසික නිදහසක්. "මම යන මඟ නිවැරදියි" කියන ඒ ස්ථාවර බව සෝවාන් මාර්ගයේ දෙවන ජයග්රහණයයි.
සෝවාන් මාර්ගයේ ඇති තුන්වන සහ ඉතාම සූක්ෂ්ම බාධකය වන "සීලබ්බත පරාමාස" ගැන අද අපි කතා කරමු.
මෙය බොහෝ දෙනෙක් දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව හිරවී සිටින තැනක්.
ඔබත් "සම්ප්රදායේ" රූකඩයක් වෙලාද? වැරදි වත්පිළිවෙත්වලින් නිවන් දකින්න පුළුවන්ද?
අපි හුඟක් වෙලාවට හිතන්නේ ආගමික වත්පිළිවෙත් අකුරටම කළ පලියට අපේ ආධ්යාත්මය දියුණු වෙනවා කියලා.
ඒත් ඔබ කවදා හරි හිතලා තියෙනවද, කරන වත්පිළිවෙතේ නියම අර්ථය දන්නේ නැතුව, හුදෙක් බාහිර පෙනුමට හෝ පුරුද්දට කරන දේකින් ඇත්තටම සැනසීමක් ලැබෙනවද කියලා?
මොකක්ද මේ "සීලබ්බත පරාමාස" කියන්නේ? සීලබ්බත පරාමාස යනු "නිවනට හේතු නොවන වැරදි වත්පිළිවෙත් සහ චාරිත්ර නිවන් මඟ යැයි දැඩිව අල්ලා ගැනීමයි."
එනම්, සීලයක් හෝ වතක් රැකීමෙන් පමණක් කෙනෙක් පිරිසිදු වෙනවා යැයි වැරදියට විශ්වාස කිරීමයි.
මජ්ජිම නිකායේ "කුක්කුරවතිික සූත්රයේදී" බුදුන් වහන්සේ මෙය හරි අපූරුවට විස්තර කරනවා. එදා ඉන්දියාවේ "පුණ්ණ" කියලා කෙනෙක් "ගව වත" (එළදෙනක් වගේ ජීවත් වීම) රකිනවා. "සේනිය" කියලා කෙනෙක් "බලු වත" (බල්ලෙක් වගේ ජීවත් වීම) රකිනවා. ඔවුන් හිතුවේ මෙහෙම දුක් විඳීමෙන් තමන් පිරිසිදු වෙලා නිවන් දකිනවා කියලා.
බුදුන් වහන්සේ ඔවුන්ට දේශනා කළේ, සිතේ කෙලෙස් දුරු නොකර බාහිරව සතෙක් වගේ හැසිරීමෙන් ලැබෙන නිවනක් නැති බවයි. "වැලි මිරිකුවට තෙල් එන්නේ නැහැ වගේ" වැරදි ප්රතිපදාවෙන් නිවන හමුවන්නේ නැහැ.
අද කාලෙත් අපේ සමාජයේ මේක දකින්න තියෙනවා.
* "මම මේ පූජාව කළොත් මගේ පව් ඔක්කොම සෝදා යයි" කියලා හිතන එක.
* යම් කිසි අභිචාර විධියක් හෝ චාරිත්රයක් කළ පමණින් සසරින් එතෙර විය හැකියි කියලා විශ්වාස කිරීම.
* ඇතුළාන්තයේ ගුණධර්ම වර්ධනය නොකර, බාහිර වෙස් ගැන්වීම්වලින් පමණක් තමන් "ධාර්මිකයි" කියා පෙන්වීමට උත්සාහ කිරීම.
විද්යාත්මකව බැලුවොත්, මෙය හරියට "Placebo Effect" එකක් වගේ. යමක් කරන නිසා තාවකාලික මානසික සහනයක් ලැබුණත්, ප්රශ්නයේ මූලය (සිතේ කෙලෙස්) එලෙසම පවතිනවා.
සෝවාන් පුද්ගලයා මේකෙන් මිදෙන්නේ කොහොමද? සෝවාන් මාර්ගයට පිවිසෙන කෙනෙක් තේරුම් ගන්නවා සීලය කියන්නේ සිත සංවර කරගන්නා උපකරණයක් (Tool) මිසක් අවසාන ඉලක්කය නෙවෙයි කියලා. ඔහු වත්පිළිවෙත් කරන්නේ "භයට" හෝ "පුරුද්දට" නෙවෙයි, අවබෝධයෙන්.
අභිධර්මයට අනුව, මේ තුන්වන සංයෝජනය ප්රහීණ වීමත් සමඟ පුද්ගලයා "සම්මා දිට්ඨියට" හෙවත් නිවැරදි දැක්මට පැමිණෙනවා. ඔහු තවදුරටත් මිථ්යා විශ්වාස පස්සේ දුවන්නේ නැහැ.
ඔබෙන්ම අහන්න...
ඔබ කරන ආගමික වත්පිළිවෙත් ඔබේ සිතේ ඇති රාගය, ද්වේෂය, මෝහය අඩු කරන්න උදව් වෙනවද? නැත්නම් ඔබ ඒවා කරන්නේ "නොකර හිටියොත් මොකක් හරි නරකක් වෙයි" කියන බයටද?
සැබෑ නිදහස තියෙන්නේ බාහිර අලංකාර තුළ නෙවෙයි, තමන්ගේම සිත විනිවිද දකින අවබෝධය තුළයි.
"න නග්ගචරියා න ජටා න පංකා... දණ්ඩේන වා මජ්ඣසයෝ සයං වා"
(නිරුවත්ව සිටීමෙන් හෝ, ජටා බැඳීමෙන් හෝ, මඩ තවරා ගැනීමෙන් හෝ කෙලෙස් සහිත මිනිසෙක් පිරිසිදු නොවේ) - ධම්මපදය
සෝවාන් මාර්ගයේ ඇති බාධක තුන හඳුනාගත් ඔබ දැන් පිවිසෙන්නේ එම බාධක ප්රායෝගිකව බිඳ දමන ක්රියාවලියටයි.ඒ තමයි බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ ඒකායන මාර්ගය හෙවත් "සතර සතිපට්ඨානය".
ඔබේ ජීවිතයේ "Remote Controller" එක තියෙන්නේ කාගේ අතේද?
අපි දවස පුරාම ඉන්නේ "Automatic Pilot" මෝඩ් එකක කියලා ඔබ දන්නවද? කවුරු හරි බැනපුවාම තරහා යනවා, කවුරු හරි වර්ණනා කරපුවාම සතුටු වෙනවා. අපි පාලනය වෙන්නේ බාහිර ලෝකයෙන්. සතර සතිපට්ඨානය කියන්නේ මේ රිමෝට් එක ආපහු ඔබේ අතට ගන්නා විද්යාවයි.
මොකක්ද මේ සතර සතිපට්ඨානය? මහසතිපට්ඨාන සූත්රයේ (දීඝ නිකාය) බුදුන් වහන්සේ පෙන්වා දෙනවා සිත මෙහෙයවිය යුතු මූලික අංශ 4ක්:
* කායානුපස්සනාව: ශරීරයේ ඉරියව් සහ හුස්ම ගැන සිහියෙන් සිටීම.
* වේදනානුපස්සනාව: සැප, දුක්, උපේක්ෂා දැනීම් ගැන සිහියෙන් සිටීම.
* චිත්තානුපස්සනාව: සිතේ ඇතිවන සිතුවිලි (තරහව, ආශාව) ගැන සිහියෙන් සිටීම.
* ධම්මානුපස්සනාව: සිතේ ඇතිවන නීවරණ, පංචස්කන්ධ ආදී ධර්මතා පිළිබඳව සිහියෙන් සිටීම.
සංයුක්ත නිකායේ "මක්කට සූත්රයේදී" බුදුන් වහන්සේ දෙන උපමාව හරිම තාත්විකයි. වැද්දෙක් වඳුරන් ඇල්ලීමට "කොහොල්ලෑ" උගුලක් අටවනවා. මෝඩ වඳුරා ඒකේ අත තියලා ඇලෙනවා, ඒක ගලවන්න ගිහින් අත් දෙකම, කකුල් දෙකම, අන්තිමට කටත් ඇලෙනවා.
අපේ පංච ඉන්ද්රියයන් (ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය) හරියට මේ උගුල වගේ. සතිපට්ඨානය නැති කෙනා ලෝකයත් එක්ක හැප්පෙන්න ගිහින් කෙලෙස් වල ඇලෙනවා. හැබැයි සිහිය තියෙන කෙනා ඒ උගුලෙන් බේරී නිදහසේ ඉන්නවා.
අද ලෝකයේ Neuroscience මගින් තහවුරු කර තිබෙනවා සතිපට්ඨානය හෙවත් "Mindfulness" පුහුණු කරන අයගේ මොළයේ Prefrontal Cortex (තර්කානුකූලව සිතන කොටස) ශක්තිමත් වන බවත්, හැඟීම් වලට වහල් වන කොටස් පාලනය වන බවත්. මෙය හුදු ආගමික වතාවතක් නෙවෙයි, මොළය පුහුණු කරන (Mental Gym) එකක් වගෙයි.
* හුස්ම දකින්න: වැඩ කරන අතරතුර තත්පර 10ක් ගන්න ඔබේ හුස්ම ගැන විතරක් හිතන්න.
* දැනීම හඳුනාගන්න: කවුරු හරි බැනපුවාම හිතේ ඇතිවන ඒ "පිච්චෙන ගතිය" දෙස බාහිර පුද්ගලයෙක් වගේ බලන්න. "ආ... දැන් සිතේ තරහක් ඇති වුණා" කියලා දැනගන්න.
* විනිශ්චය නොකරන්න: සිතුවිලි සමඟ පොරබදන්න එපා. ඒවා වලාකුළු වගේ ඇවිත් යනවා දෙස බලා සිටින්න.
මේකෙන් සෝවාන් වෙන්නේ කොහොමද? නිරන්තරයෙන් මේ පුහුණුව කරන කෙනාට පේන්න ගන්නවා "මම" කියලා ස්ථිර දෙයක් ඇතුළේ නැති බවත්, තියෙන්නේ හේතු-ඵල පරම්පරාවක් (පටිච්චසමුප්පාදය) පමණක් බවත්. ඒ අවබෝධය තුළින් කලින් අපි කතා කළ සක්කාය දිට්ඨිය මුළුමනින්ම ඉවත් වෙනවා.
ජීවිතය කියන්නේ අපි නොදන්නා වෙලාවක නැවතෙන තරඟයක්. ඒ තරඟය ඇතුළේ අතරමං නොවී, තමන්ගේ සිත දෙස බලා ඉන්න ඉගෙන ගැනීම තමයි ලෝකයේ තියෙන උසස්ම කලාව.
"සතිමතෝ සදා භද්දං" - (සිහියෙන් ඉන්නා අයට සැමදා යහපතක්ම වේ) - සංයුක්ත නිකාය.
සෝවාන් මාර්ගයේ බාධක හඳුනාගෙන, සතිය (සිහිය) පුහුණු කරන ඔබ දැන් පිවිසෙන්නේ නිවන් මඟෙහි සම්පූර්ණ සිතියම වන "ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය" වෙතයි. මෙය හුදු න්යායක් නෙවෙයි, ජීවිතය සාර්ථක කරගන්නා "විශ්වීය මඟ පෙන්වීමක්".
ඔබේ ජීවිතයේ GPS එක නිවැරදිද?
අපි කොච්චර වේගයෙන් දිව්වත් වැඩක් නැහැ, අපි දුවන්නේ වැරදි පාරක නම්. ගොඩක් අය ජීවිතේ මැද හරියේදී හති වැටෙන්නේ තමන් ආපු පාර වැරදියි කියලා දැනගත්තමයි. බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ මේ අංග අට හරියට ඔබේ ජීවිතය නිවැරදි ඉලක්කයට රැගෙන යන High-Tech GPS එකක් වගෙයි.
