පටිච්චසමුප්පාදයේ මුල් කාරණය වන අවිද්යාව ගැන සරලව පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කරමි.
අවිද්යාව යනු:
1. නොදැනීම හෝ වැරදි දැනීමයි
2. යථාර්ථය නොදැකීමයි
3. චතුරාර්ය සත්යය නොදැනීමයි
විශේෂයෙන්, අවිද්යාව පහත කරුණු පිළිබඳ නොදැනීම හෝ වැරදි අවබෝධය වේ:
1. දුක (දුක්ඛ): ජීවිතයේ අසම්පූර්ණ ස්වභාවය නොදැනීම
2. දුකට හේතුව (සමුදය): තණ්හාව දුකට හේතුව බව නොදැනීම
3. දුක නිරෝධය (නිරෝධ): නිවන් සුවය අවබෝධ කරගත හැකි බව නොදැනීම
4. දුක නිරෝධ ගාමිනී පටිපදාව (මාර්ගය): ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නොදැනීම
බුදුරජාණන් වහන්සේ සංයුත්ත නිකායේ අවිජ්ජා සූත්රයේදී මෙසේ දේශනා කළ සේක:
"කතමා ච, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජා? යං ඛෝ, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරෝධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරෝධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජා." (SN 45.1)
"මහණෙනි, අවිද්යාව කුමක්ද? මහණෙනි, දුක පිළිබඳ නොදැනීම, දුකට හේතුව පිළිබඳ නොදැනීම, දුක නිරෝධය පිළිබඳ නොදැනීම, දුක නිරෝධ ගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ නොදැනීම - මහණෙනි, මෙය අවිද්යාව යැයි කියනු ලැබේ."
අවිද්යාව නිසා:
- අනිත්ය දේ නිත්ය ලෙස දකී.
- දුක් සහිත දේ සැප ලෙස දකී.
- අනාත්ම දේ ආත්ම ලෙස දකී.
- අශුභ දේ ශුභ ලෙස දකී.
මෙම වැරදි දැකීම නිසා සංස්කාර ඇති වී, පටිච්චසමුප්පාද චක්රය ක්රියාත්මක වේ. එබැවින් අවිද්යාව දුරු කිරීම සඳහා ප්රඥාව වැඩීම අවශ්ය වේ.
අවිද්යාව යනු:
1. නොදැනීම හෝ වැරදි දැනීමයි
2. යථාර්ථය නොදැකීමයි
3. චතුරාර්ය සත්යය නොදැනීමයි
විශේෂයෙන්, අවිද්යාව පහත කරුණු පිළිබඳ නොදැනීම හෝ වැරදි අවබෝධය වේ:
1. දුක (දුක්ඛ): ජීවිතයේ අසම්පූර්ණ ස්වභාවය නොදැනීම
2. දුකට හේතුව (සමුදය): තණ්හාව දුකට හේතුව බව නොදැනීම
3. දුක නිරෝධය (නිරෝධ): නිවන් සුවය අවබෝධ කරගත හැකි බව නොදැනීම
4. දුක නිරෝධ ගාමිනී පටිපදාව (මාර්ගය): ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නොදැනීම
බුදුරජාණන් වහන්සේ සංයුත්ත නිකායේ අවිජ්ජා සූත්රයේදී මෙසේ දේශනා කළ සේක:
"කතමා ච, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජා? යං ඛෝ, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරෝධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරෝධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජා." (SN 45.1)
"මහණෙනි, අවිද්යාව කුමක්ද? මහණෙනි, දුක පිළිබඳ නොදැනීම, දුකට හේතුව පිළිබඳ නොදැනීම, දුක නිරෝධය පිළිබඳ නොදැනීම, දුක නිරෝධ ගාමිනී පටිපදාව පිළිබඳ නොදැනීම - මහණෙනි, මෙය අවිද්යාව යැයි කියනු ලැබේ."
අවිද්යාව නිසා:
- අනිත්ය දේ නිත්ය ලෙස දකී.
- දුක් සහිත දේ සැප ලෙස දකී.
- අනාත්ම දේ ආත්ම ලෙස දකී.
- අශුභ දේ ශුභ ලෙස දකී.
මෙම වැරදි දැකීම නිසා සංස්කාර ඇති වී, පටිච්චසමුප්පාද චක්රය ක්රියාත්මක වේ. එබැවින් අවිද්යාව දුරු කිරීම සඳහා ප්රඥාව වැඩීම අවශ්ය වේ.
