උබට සිංහල බැරිද බං. Dog lovers උන් ලංකවේ ඇති කරපු ප්රශ්නයක් ගැන කිව්වම සත්තු ගැන කියවන්නේ? උබට පිස්සුද? ආපහු කියවලා බලපාන් කියවා ගන්න පුළුවන් නම්.
"ලොකුම අවුල stray dog කෙනෙක් තමන්ගේ territory එක mark කරා ගන්නවා. ඔහොම territory mark කර ගත්තට පස්සේ තමයි ප්රශ්නෙ පටන් ගන්නේ. ඔය territory එකට එන bikes වගේ ඒවට පනිනවා තමන්ගේ territory එකේ authority එකට treat එකක් කියලා, මිනිස්සුන්ව හපා කනව, ඔය වගේ වැඩ කරනවා. Dog lovers උන් hithan ඉන්නේ උන්ගේ ගෙදර ගෙදර අයිති කාරයාගේ territory එකේ නැට්ට පූප අස්සේ ගහන් ඉන්නවා වගේ තමන්ගේ territory mark කරගත්ත stray dog කෙනෙක් ඉන්නවා කියලා මුන් දන්න මගුලක් නැහැ animal behavior ගැන.
උබට මම කියන එකනේ sure නැත්තේ. මෙන්න තියනවා indexed journals වල journal papers වලින්ම අරන් මම කියපු එක. කියවලා තේරුම් ගණනින් ඔළුවක් තියනවා නම්.
Stray dogs are dogs that live without human supervision on public or private property. They may have different degrees of socialization with humans and other dogs, depending on their history and environment. Stray dogs may exhibit territorial behavior, which is the tendency to defend a certain area from intruders. Territorial behavior is influenced by many factors, such as the availability of resources, the presence of conspecifics, the personality of the dog, and the familiarity with the area⁴.
One possible explanation for why stray dogs mark their territory and attack anyone within it is that they are trying to secure their access to food, water, shelter, and mates. Marking is a way of communicating with other dogs that the area belongs to them and that they are willing to defend it. Attacking is a way of deterring potential competitors or threats from entering or staying in the area. Stray dogs may perceive humans and vehicles as intruders or dangers, especially if they have had negative experiences with them in the past. Stray dogs may also attack out of fear, stress, or frustration.
Another possible explanation for why stray dogs mark their territory and attack anyone within it is that they are expressing their social dominance or affiliation. Marking is a way of establishing or maintaining a hierarchy among dogs that share the same territory. Attacking is a way of asserting or challenging the status of the dominant dog or group. Stray dogs may perceive humans and vehicles as rivals or subordinates, especially if they have had positive experiences with them in the past. Stray dogs may also attack out of playfulness, curiosity, or excitement.
These are some of the hypotheses that have been proposed by animal behavior and psychology researchers to explain the territorial behavior of stray dogs. However, more studies are needed to test these hypotheses and to understand the variability and complexity of stray dog behavior in different contexts. Here are some journal papers from indexed journals that you can refer to for more information:
- [‘Stray appetites’: a socio-ecological analysis of free-ranging dogs living alongside human communities in Bangalore, India](^1^)
- [Population Estimation Methods for Free-Ranging Dogs: A Systematic Review](^2^)
- [Stray Animal Population Control: Methods, Public Health Implications and Welfare Aspects](^3^)
Source:
(1) undefined. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0144830.
(2) ‘Stray appetites’: a socio-ecological analysis of free-ranging dogs .... https://link.springer.com/article/10.1007/s11252-021-01097-4.
(3) Population Estimation Methods for Free-Ranging Dogs: A ... - PLOS. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0144830.
(4) Stray Animal Population Control: Methods, Public Health ... - SCIENCELINE. https://wvj.science-line.com/attachments/article/66/WVJ 11(3), 319-326, September 25, 2021.pdf.
අයාලේ යන සුනඛයන් යනු පොදු හෝ පෞද්ගලික දේපළවල මිනිස් අධීක්ෂණයකින් තොරව ජීවත් වන සුනඛයන්ය. ඔවුන්ගේ ඉතිහාසය සහ පරිසරය අනුව මිනිසුන් සහ අනෙකුත් සුනඛයන් සමඟ සමාජගත වීමේ විවිධ මට්ටම් තිබිය හැකිය. අයාලේ යන සුනඛයන් භෞමික හැසිරීම් ප්රදර්ශනය කළ හැකිය, එය යම් ප්රදේශයක් අනවසරයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ ප්රවණතාවයි. භෞමික හැසිරීම් වලට සම්පත් තිබීම, කුමන්ත්රණ තිබීම, බල්ලාගේ පෞරුෂය සහ ප්රදේශය පිළිබඳ හුරුපුරුදුකම වැනි බොහෝ සාධක බලපායි.
අයාලේ යන බල්ලන් තම භූමිය සලකුණු කර එහි සිටින ඕනෑම කෙනෙකුට පහර දෙන්නේ මන්දැයි පැහැදිලි කළ හැකි එක් පැහැදිලි කිරීමක් නම්, ඔවුන් ආහාර, ජලය, නවාතැන් සහ සහකරුවන් සඳහා ප්රවේශය සුරක්ෂිත කිරීමට උත්සාහ කිරීමයි. සලකුණු කිරීම යනු එම ප්රදේශය ඔවුන්ට අයත් බවත් එය ආරක්ෂා කිරීමට ඔවුන් කැමති බවත් වෙනත් සුනඛයන් සමඟ සන්නිවේදනය කිරීමේ ක්රමයකි. ප්රහාරය යනු ප්රදේශයට ඇතුළු වීමෙන් හෝ රැඳී සිටීමෙන් විභව තරඟකරුවන් හෝ තර්ජන වලක්වාලීමේ ක්රමයකි. අයාලේ යන සුනඛයන් මිනිසුන් සහ වාහන අනවසරයෙන් ඇතුළුවන්නන් හෝ අන්තරායන් ලෙස වටහා ගත හැකිය, විශේෂයෙන් ඔවුන් අතීතයේ ඔවුන් සමඟ සෘණාත්මක අත්දැකීම් ඇති නම්. අයාලේ යන බල්ලන් බියෙන්, ආතතියෙන් හෝ කලකිරීමෙන් ද පහර දිය හැකිය.
අයාලේ යන බල්ලන් තම භූමිය සලකුණු කර එහි සිටින ඕනෑම කෙනෙකුට පහර දෙන්නේ මන්දැයි තවත් පැහැදිලි කිරීමක් නම් ඔවුන් තම සමාජ ආධිපත්යය හෝ අනුබද්ධය ප්රකාශ කිරීමයි. සලකුණු කිරීම යනු එකම භූමි ප්රදේශයක් බෙදා ගන්නා සුනඛයන් අතර ධුරාවලියක් ස්ථාපිත කිරීම හෝ පවත්වාගෙන යාමේ ක්රමයකි. ප්රහාරය යනු ප්රමුඛ සුනඛයාගේ හෝ කණ්ඩායමේ තත්ත්වය ප්රකාශ කිරීමේ හෝ අභියෝග කිරීමේ ක්රමයකි. අයාලේ යන බල්ලන් මිනිසුන් සහ වාහන ප්රතිවාදීන් හෝ යටත් නිලධාරීන් ලෙස වටහා ගත හැකිය, විශේෂයෙන් ඔවුන් අතීතයේ ඔවුන් සමඟ ධනාත්මක අත්දැකීම් ලබා ඇත්නම්. අයාලේ යන බල්ලන් සෙල්ලක්කාර බව, කුතුහලය හෝ උද්යෝගය නිසා ද පහර දිය හැකිය.
අයාලේ යන බල්ලන්ගේ භෞමික හැසිරීම පැහැදිලි කිරීම සඳහා සත්ව හැසිරීම් සහ මනෝවිද්යා පර්යේෂකයන් විසින් යෝජනා කරන ලද උපකල්පන කිහිපයකි. කෙසේ වෙතත්, මෙම උපකල්පන පරීක්ෂා කිරීමට සහ විවිධ සන්දර්භයන් තුළ අයාලේ යන සුනඛ හැසිරීම් වල විචල්යතාවය සහ සංකීර්ණත්වය තේරුම් ගැනීමට තවත් අධ්යයනයන් අවශ්ය වේ. වැඩි විස්තර සඳහා ඔබට යොමු කළ හැකි සුචිගත සඟරාවලින් සමහර සඟරා පත්රිකා මෙන්න:
- [‘අයාලේ යන ආහාර රුචිය’: ඉන්දියාවේ බැංගලෝර් හි මිනිස් ප්රජාවන් සමඟ ජීවත් වන නිදහස් සුනඛයන් පිළිබඳ සමාජ-පාරිසරික විශ්ලේෂණයක්](^1^)
- [නිදහස් සුනඛයින් සඳහා ජනගහන ඇස්තමේන්තු ක්රම: ක්රමානුකූල සමාලෝචනයක්](^2^)
- [අයාලේ යන සත්ව ජනගහන පාලනය: ක්රම, මහජන සෞඛ්ය බලපෑම් සහ සුබසාධන අංශ](^3^)
මූලාශ්රය:
(1) නිර්වචනය නොකළ. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0144830.
(2) ‘අයාලේ යන ආහාර රුචිය’: නිදහස් සුනඛයන් පිළිබඳ සමාජ-පාරිසරික විශ්ලේෂණයක් .... https://link.springer.com/article/10.1007/s11252-021-01097-4.
(3) නිදහස් සුනඛයින් සඳහා ජනගහන ඇස්තමේන්තු ක්රම: A ... - PLOS. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0144830.
(4) අයාලේ යන සත්ව ජනගහන පාලනය: ක්රම, මහජන සෞඛ්ය ... - SCIENCELINE. https://wvj.science-line.com/attachments/article/66/WVJ 11(3), 319-326, September 25, 2021.pdf."
මෙන්න මේ ඇරපු දාර කෙබරෙට මං උබට උත්තර දීලා තියෙන්නෙ. මොනාද බං මේ කතා? බල්ලෝ පූසො sterilize කරවන්න එපා කියලා protest කරනවා? යකෝ අම්මා මුත්තා කාලේවත් අහපු කතාද මේවා 
). 
)
