සුද්දෝ ලංකාවට එද්දි අපේ රජයට ආදායමක් ලැබෙනවා කියනවනේ..එතකොට ප්රධාන ආදායම වෙන්නේ මොකක්ද බං...වීසා වලට ඔවුන් ගෙවන සල්ලි ද නැත්තං ටිකට් වලට ශ්රී ලංකා එකට ගෙවන සල්ලි ද? මොකද ඔවුන් ටැක්සියකට වැඩි ගාණක් වියදම් කරා කියලා ඒක රජයට ලැබෙන ආදායමක් නෙමෙයිනේ..තරු පහේ හෝටලයක හිටියත් පොඩි ගෙස්ටර් එක හිටියත් එතන ලැබෙන ආදායම රජයට එන්නේ නැහැ..එතකොට මේක හරියටම ගණනය කරන්නේ කොහොමද? සුද්දෝ ට්රිවිල් එකක් අරන් තනියම travel කරාම ටුවරිසම් කරන උන් අඬනවා උන්ට ආදායමක් එන්නේ නෑහැ කියලා..එහෙම ප්රශ්න රජය මැදිහත් වෙලා විසඳුවා කියලා වැඩක් වෙනවද? දැන් සුද්දන්ට එයාපෝර්ට් එකෙන්ම ලයිසන් එක දෙන නිසා උන් තනියම කාර්යයක් අරන් යනවා..දැන් හයර් දුවන උන්ට ඇඬිලා ඉන්නේ එයාර්පෝර්ට්කේ..වාහන රෙන්ට් කරන උන් තමයි සුද්දන්ගෙන් ආදායමක් ගන්නේ මේ ටිකේ..හොඳට සල්ලි වියදම් කරන සුද්දෙක්ගෙනුයි හෙන ලෝභ සුද්දෙක් ගෙනුයි රජයට ලැබෙන ආදායම වෙනසක් වෙනවද?
ඔබේ ප්රශ්නය ගැන මම හොඳින් බැලුවා. "සුද්දෝ" (විදේශීකයන්/ප්රධාන වශයෙන් බටහිර රටවලින් එන සංචාරකයන්) ලංකාවට එනකොට රජයට ලැබෙන ආදායම ගැන ඔබ අහලා තියෙන්නේ. මම මේකට පිළිතුරු දෙන්නේ තොරතුරු මූලාශ්ර භාවිතා කරලා, සහ ඒවායේ තියෙන දත්ත අනුව. මම සිංහලෙන් පිළිතුරු දෙන්නම්, ඒක ඔබට පහසු වෙයි කියලා හිතුවා.
ප්රධාන ආදායම් මූලාශ්ර මොකද්ද? වීසා සල්ලිද, ටිකට් සල්ලිද?
රජයට ලැබෙන ආදායම
ප්රත්යක්ෂ (direct) සහ
අප්රත්යක්ෂ (indirect) කියලා දෙකට බෙදෙනවා.
- ප්රත්යක්ෂ ආදායම්:
- වීසා ගාස්තු: ඔව්, මේක එකක්. සංචාරක වීසා (Tourist Visa) සඳහා රට අනුව US$20-50ක් වගේ ගාස්තුවක් ගෙවන්න වෙනවා. උදාහරණයක් විදිහට, Single Entry වීසාවකට US$50ක් (සමහර රටවල් සඳහා). නමුත් 2025දී රජය විසින් රටවල් 40කට වීසා ගාස්තු නොමිලේ (visa fee waiver) කරලා තියෙනවා, සංචාරකයන් වැඩි කරගන්න. මේකෙන් වීසා ආදායම අඩු වුණත්, සංචාරකයන් වැඩි වෙලා අප්රත්යක්ෂ ආදායම් වැඩි වෙයි කියලා බලාපොරොත්තු වෙනවා.
- එයාපෝර්ට් ගාස්තු සහ ටිකට් බදු: ටිකට්වලට රජයට ලැබෙන සල්ලි තියෙනවා. උදාහරණයක් විදිහට, ජාත්යන්තර ගුවන් යානාවලට Landing Charge (ලෑන්ඩිං ගාස්තු) US$4 per 1000kg of aircraft weight. ඊට අමතරව, Embarkation Tax (පිටත්වීමේ බදු) US$50ක් වගේ, බොහෝ විට ටිකට්වලට ඇතුළත් වෙලා තියෙනවා. මේක රජයට සෘජුව ලැබෙනවා.
- අප්රත්යක්ෂ ආදායම්: මේක තමයි ප්රධානම. සංචාරකයන් ලංකාවේ වියදම් කරන සල්ලිවලින් රජයට බදු හරහා ලැබෙනවා. උදාහරණ:
- හෝටල්, ආහාරපාන, සාප්පු සහ සේවාවලට VAT (එකතු කළ අගය මත බදු) 15%ක් වගේ.
- Tourism Development Levy (සංචාරක සංවර්ධන බදු) – හෝටල්වලින් රජයට ගෙවනවා.
- ටැක්සි, ටුක්ටුක්, වාහන රෙන්ට් – මේවායින් ලැබෙන ආදායම්වලින් බදු ලැබෙනවා, නමුත් ඔබ කියපු වගේ, ඒක සෘජුව රජයට නෙමෙයි; බදු හරහා.
- තරු පහේ හෝටල් හෝ පොඩි ගෙස්ට්හවුස් – දෙකෙන්ම රජයට බදු ලැබෙනවා, නමුත් තරු පහේවල වැඩි වියදම් නිසා බදු වැඩි.
සමස්තයක් විදිහට, 2025දී සංචාරක ආදායම US$2 බිලියනයකට වැඩි (ජනවාරි-ජූලි සඳහා), සහ රජයේ ඉලක්කය US$5 බිලියනයක්.
මේක හරියටම ගණනය කරන්නේ කොහොමද?
ශ්රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය (SLTDA) සහ මහ බැංකුව මේක ගණනය කරනවා.
- සමීක්ෂණ මගින්: එයාපෝර්ට් එකේදී සංචාරකයන්ගෙන් Exit Survey (පිටත්වීමේ සමීක්ෂණ) කරලා, දවසකට වියදම් කරන මුදල් (average daily spending) ගණනය කරනවා. උදාහරණයක් විදිහට, සංචාරකයෙක් දවසකට US$181ක් වගේ වියදම් කරනවා කියලා ගණනය වෙලා තියෙනවා.
- සූත්රය: මුළු ආදායම = සංචාරකයන් ගණන × සාමාන්යයෙන් රැඳෙන දවස් ගණන × දවසකට වියදම්.
- මේකට වීසා, එයාපෝර්ට් ගාස්තු එකතු කරලා, බදුවලින් ලැබෙන කොටස එකතු කරනවා. මහ බැංකුව මාසිකව මේ දත්ත ප්රකාශ කරනවා.
තනියම ට්රැවල් කරන සුද්දෝ (independent travelers) ගැන ප්රශ්නය සහ ටුවරිසම් කරන අයගේ ගැටලු?
- ඔව්, තනියම ට්රැවල් කරන (උදා: ට්රිෂෝ එකකින් හෝ තනියම කාර් රෙන්ට් කරලා) සංචාරකයන් නිසා ටුවරිසම් ඔපරේටර්ස් (ටැක්සි, ටුක්, ටූර් ගයිඩ්) ආදායම් අඩු වෙනවා. ඔවුන් "අඬනවා" කියලා ඔබ කියපු වගේ, මොකද මේ අය බජට් එකක (budget) ට්රැවල් කරන නිසා වැඩි සල්ලි වියදම් නොකරනවා.
- දැන් එයාපෝර්ට් එකෙන්ම ලයිසන් (ඩ්රයිවිං ලයිසන්ස්?) දෙන නිසා තනියම කාර් රෙන්ට් කරලා යනවා. මේකෙන් ටැක්සි/හයර් ඩ්රයිවර්ස්ලාට ප්රශ්න තියෙනවා.
- රජය මැදිහත් වෙලා විසඳුවද? රජයේ ප්රතිපත්ති තියෙනවා, උදාහරණයක් විදිහට වීසා වෙයිවර්ස් වගේ, සංචාරකයන් වැඩි කරන්න. නමුත් ටැක්සි/රෙන්ට් කාර් ගැටලුවලට සෘජු මැදිහත්වීම් ගැන වැඩි තොරතුරු නැහැ. රජයේ ජාතික සංචාරක ප්රතිපත්තියේ (National Tourism Policy) රෙගුලේෂන්ස් (නීති) හදලා තියෙනවා, ටුවරිසම් සෙක්ටර් රෙගියුලේට් කරන්න. නමුත් මේකෙන් "වැඩක් වෙනවද" කියලා කියන්න අමාරුයි; එකක් තමයි සංචාරකයන් වැඩි කිරීමේ ඉලක්කය ප්රධානයි (2025දී 3 මිලියනක්).
හොඳට සල්ලි වියදම් කරන සුද්දෙක්ගෙන් vs ලෝභ සුද්දෙක්ගෙන් රජයට ආදායම වෙනස්ද?
ඔව්, වෙනස්.
- හොඳට වියදම් කරන (high-spending) සංචාරකයන්: ලක්ෂරි හෝටල්, ටූර්ස්, සාප්පුවල වැඩි සල්ලි වියදම් කරනවා. මේකෙන් රජයට VAT, බදු වැඩි ලැබෙනවා. උදාහරණයක් විදිහට, එක සංචාරකයෙක් දවසකට US$200+ වියදම් කරනවා නම්, මුළු ආදායම වැඩි.
- ලෝභ/බජට් (budget/stingy) සංචාරකයන්: පොඩි ගෙස්ට්හවුස්, ලාභ ආහාර, තනියම ට්රැවල් – වියදම් අඩුයි (දවසකට US$50-100). මේකෙන් රජයට ලැබෙන බදු අඩු. 2018දී ලංකාවට සංචාරකයන් 2.3 මිලියනක් ආවත් ආදායම US$4.4 බිලියනයක් විතරයි, මොකද බොහෝ දෙනා බජට් ට්රැවලර්ස්.
රජය දැන් high-value tourists (වැඩි වියදම් කරන අය) ටාගට් කරලා ප්රමෝෂන් කරනවා, මොකද ඒකෙන් ආදායම වැඩි.
මේක ඔබේ ප්රශ්නයට පිළිතුරු දුන්නා කියලා හිතනවා. තව තොරතුරු ඕන නම් අහන්න!
