දෙවන ලෝක යුද්ධේ බටහිර පැත්තේ ඇමරිකානුවෝ ජර්මන් හමුදා එක්ක ගහගත්ත ලොකු සටනක් තමයි හුර්ට්ගන් වනාන්තරයේ සටන. 1944 සැප්තැම්බර් ඉඳලා 1945 පෙබරවාරි වෙනකම්, ජර්මනියේ බටහිර කෙලවරේ, බෙල්ජියම ලඟ තියෙන මේ ඝන වනාන්තරේක තමයි මේ සටන ගියේ. බොහෝ දෙනෙක්ට මේක එච්චර මතක නැති වුණත්, ඇමරිකානුවන්ට මේක ලොකු හිසරදයක් වුණා. ජර්මන් හමුදා එතනදි තමන්ගේ බලය හරි ශක්තිමත්ව පෙන්නුවා.
කාලගුණයත් එච්චර හිතවත් නැති වුණා. සීතල, වැස්ස, තෙත, ඒ ඔක්කොම එකතු වුණාම සටන තවත් අමාරු වුණා. ජර්මන් බලකොටු එක එක තැන තිබුණ නිසා, එක එක ගම්මානයක්, එක එක බංකරයක් අල්ලගන්න ලේ වැකුණා.
ජර්මන් උන්ට ඒ භූමිය ගැන හොඳටම දැනුම තිබුණා. ඒක උන්ට ලොකු වාසියක් වුණා. ඒ එක්කම, උන්ගේ බලකොටු එච්චර ලේසියෙන් බිඳින්න බැරි තරමට හදලා තිබුණා.
ඒ විතරක් නෙවෙයි, බොහෝ සෙබළුන්ට මානසික ගැටලු ඇති වුණා. “Battle Fatigue” කියලා එකක් තමයි ඒකට කිව්වේ. සමහරුන්ට ඒ තරම් ආතතිය බරපතල වුණා, තවදුරටත් සටන් කරන්න බැරි තත්වෙට ආවා. තුවාල වුණ උන්ට වෛද්ය උදවු ලබාගන්නත් ලොකු ප්රශ්නයක් තිබුණා, මොකද ඒ තරම් පහසුකම් තිබුණේ නැති නිසා.
ඇයි මේ සටන ගියේ?
1944 වෙනකොට, මිත්ර හමුදාවන් (ඇමරිකානුවෝ, බ්රිතාන්යයෝ වගේ) ජර්මනියට ලං වෙලා හිටියේ. නෝමන්ඩි වෙරළ ආක්රමණයෙන් පස්සේ, ඔවුන් ජර්මන් සීමාවට ඇවිත් තිබුණා. හැබැයි, හුර්ට්ගන් වනාන්තරේ තිබුණේ ලොකු බාධකයක්. ඒක ඝන වනාන්තරයක්, ගැඹුරු හිඩැස් එක්ක, ජර්මන් බලකොටු (Siegfried Line කියලා හැඳින්වුවා) ගහගෙන තිබුණ තැනක්. ඒ විතරක් නෙවෙයි, රෝර් ගඟේ ජලාශ ජර්මන් අතේ තිබුණා. ඒවා ගංවතුර ඇති කරන්න පුළුවන් නිසා, ඇමරිකානුවන්ට ඒවා අල්ලගන්න ඕන වුණා.සටන පටන් ගත්ත හැටි
1944 සැප්තැම්බර් 19 වෙනිදා ඇමරිකානු පළමු හමුදාවේ 9 වන පාබල සේනාංකය වනාන්තරේට බැස්සා. ඒත්, බලපන්, ඒක ලේසි වැඩක් නෙවෙයි. ජර්මන් බලකොටු එක එක තැන බිම් බෝම්බ, යන්ත්රික තුවක්කු එක්ක බලාගෙන හිටියා. ඝන වනාන්තරේ නිසා ටැංකි එහෙම ගෙන්න බැරි වුණා. ගුවන් යානාවලින් උදවු ගන්නත් බැරි තරම් ගහකොළ ඝනයි. ඉතින්, ඇමරිකානු සොල්දාදුවෝ පයින් ගිහින් ගුටි බැට හුවමාරු කරගත්තා.කාලගුණයත් එච්චර හිතවත් නැති වුණා. සීතල, වැස්ස, තෙත, ඒ ඔක්කොම එකතු වුණාම සටන තවත් අමාරු වුණා. ජර්මන් බලකොටු එක එක තැන තිබුණ නිසා, එක එක ගම්මානයක්, එක එක බංකරයක් අල්ලගන්න ලේ වැකුණා.
සටනේ උච්චම මොහොත
මේ සටන එක උඩ එක ගියේ මාස ගාණක්. ඒක එක එක ගම්මානයක්, එක එක බලකොටුවක් වෙනුවෙන් ලේ වැගිරෙන ගුටිබැට ගැනීමක් බවට පත්වුණා. විශේෂයෙන්ම, ෂ්මිට් ගම්මානයේ සටන ගොඩක් බිහිසුණුයි. 1944 නොවැම්බර් මාසේ, ඇමරිකානු 28 වන පාබල සේනාංකය ෂ්මිට් අල්ලගන්න ගියා. ඒත්, ජර්මන් සෙබළු එතන බලාගෙන හිටියේ ගොඩක් ශක්තිමත්ව. බිම් බෝම්බ, යන්ත්රික තුවක්කු, ඒ ඔක්කොම එකතු වෙලා ඇමරිකානුවෝ ගොඩක් පරාජයට පත්වුණා. ඒ සටනේදි ඇමරිකානු සොල්දාදුවෝ 6,000කටත් වඩා මැරුණා හරි තුවාල ලැබුවා.ජර්මන් උන්ට ඒ භූමිය ගැන හොඳටම දැනුම තිබුණා. ඒක උන්ට ලොකු වාසියක් වුණා. ඒ එක්කම, උන්ගේ බලකොටු එච්චර ලේසියෙන් බිඳින්න බැරි තරමට හදලා තිබුණා.
මිනිස් ජීවිතවලට වුණ හානිය
බලපන්, මේ සටනේ ලොකුම ඛේදවාචකය තමයි මිනිස් ජීවිතවලට වුණ හානිය. ඇමරිකානුවෝ 33,000කට වඩා සෙබළුන් මැරුණා හරි තුවාල ලැබුවා. ජර්මන් පැත්තෙත් 28,000කට ආසන්න ගාණක් එහෙමයි. සාමාන්ය සොල්දාදුවෝ ඉන්න තැන බිහිසුණුයි. සීතල, තෙත්, ආහාර හිඟයි, ඒ ඔක්කොම එක්ක ජර්මන් උන්ගෙන් එන ප්රහාර. ඒක හරියට බිහිසුණු ෆිල්ම් එකක ඉන්න වගේ.ඒ විතරක් නෙවෙයි, බොහෝ සෙබළුන්ට මානසික ගැටලු ඇති වුණා. “Battle Fatigue” කියලා එකක් තමයි ඒකට කිව්වේ. සමහරුන්ට ඒ තරම් ආතතිය බරපතල වුණා, තවදුරටත් සටන් කරන්න බැරි තත්වෙට ආවා. තුවාල වුණ උන්ට වෛද්ය උදවු ලබාගන්නත් ලොකු ප්රශ්නයක් තිබුණා, මොකද ඒ තරම් පහසුකම් තිබුණේ නැති නිසා.
